Strona główna

Eksploatacja złóż

Maszyny
i
urządzenia górnicze

Miernictwo górnicze

Zajęcia praktyczne

 

 

Tąpania

Spis treści:

Tąpania.. 1

I.        Tąpania – wprowadzenie. 1

II.       Przyczyny powstawania. 1

III.      Stopnie zagrożenia pokładów tąpaniami 2

IV.      Sposoby zapobiegania tąpaniom. 3

V.       Wyrzuty gazów i skał – pojęcia podstawowe. 4

VI.      Prognozowanie i zapobieganie wyrzutom gazów i skał 4

1.        Prognozowanie wyrzutów gazów i skał. 5

2.        Metody zapobiegania wyrzutom.. 5

VII.          Wybrane przepisy dotyczące zagrożenia wyrzutami gazów i skał 5

VIII.        Bibliografia: 9

 

I.  Tąpania – wprowadzenie.

Tąpaniami nazywamy zjawiska, podczas których następuje gwałtowne zniszczenie struktury skał otaczających wyrobisko na skutek przekroczenia ich wytrzymałości. Objawiają się dynamicznym przemieszczaniem gruzu skalnego do wyrobiska, któremu towarzyszy huk z podmuchem powietrza i wstrząs.

Tąpania są sygnalizowane wyciskaniem spągu, zwiększonym wychodem zwiercin podczas wiercenia otworów, łamaniem obudowy, trzaskami węgla oraz szmerami w górotworze.

W zależności od miejsca wystąpienia tąpnięcia mogą być spągowe, pokładowe i stropowe.

 

 

II. Przyczyny powstawania.

Aby nastąpiło tąpnięcie są potrzebne dwa czynniki: duże ciśnienie górotworu oraz skały muszą posiadać skłonność do tąpań.

Skłonnością skał do tąpań nazywa się ich zdolność do akumulowania dużej ilości energii sprężystej i nagłego jej wyzwalania w chwili przekroczenia granicy wytrzymałości skał. Np. łupek ilasty oraz odmiana petrograficzna węgla zwana fuzytem, mogą być przy dużym ciśnieniu rozgniecione w sposób spokojny bez objawów towarzyszących tąpaniom. Duryt natomiast, będący twardą odmianą węgla, oraz piaskowiec przy zgniataniu pękają w sposób gwałtowny, właściwy tąpnięciu.

Występowanie tąpań związane jest z pewnymi warunkami naturalnymi złoża, jak również warunkami górniczymi, wytworzonymi przez eksploatację.

Do warunków naturalnych mających wpływ na występowanie tąpań zalicza się:

— głębokość zalegania złoża,

— dużą skłonność niektórych pokładów do tąpań,

— obecność mocnych warstw w stropie pokładu a także w jego spągu,

— zaburzenia tektoniczne w budowie złoża np. niecki, nasunięcia, uskoki, zmiany upadu i inne).

Do najważniejszych warunków górniczych powodujących tąpania należą:

1. Koncentracja naprężeń, która może występować:

— w pozostawionych resztkach eksploatowanego pokładu tąpiącego,

— w partiach pokładu tąpiącego, leżących pod lub nad pozostawionymi resztkami w sąsiednich pokładach,

— pod lub nad krawędziami eksploatacji,

— przy nadmiernym zgęszczeniu frontów eksploatacji,

— przy równoczesnym prowadzeniu eksploatacji w kilku pokładach, w partiach leżących nad sobą, zwłaszcza w przypadku różnych kierunków eksploatacji.

2. Osłabienie calizny węglowej na skutek:

— nadmiernego rozcięcia złoża chodnikami,

— nadmiernie rozwiniętego frontu eksploatacji,

— zbyt intensywnego postępu eksploatacji,

— prowadzenia wyrobisk w poprzek uławicenia,

— niewłaściwego zawału stropu lub źle wykonanej podsadzki.

W Górnośląskim Zagłębiu Węglowym tąpania występują głównie w pokładach grupy siodłowej i rudzkiej, które zalegają na większych głębokościach, a węgiel w nich odznacza się stosunkowo dużą wytrzymałością. W stropie i spągu tych pokładów występują przeważnie warstwy mocnych piaskowców.

 

 

III. Stopnie zagrożenia pokładów tąpaniami

 

Literatura górnicza podaje różną klasyfikację stopni zagrożenia tąpaniami. W celu podania obowiązującej definicji najlepiej jest posłużyć aktualną z Dziennika Ustaw (Dz. U. Nr 94, poz. 841 rozdział 2 z dnia 1 lipca 2002 ze zmianami z Dz. U. z dnia 24 października 2003r.) gdzie czytamy:

Rozdział 2

Zagrożenie tąpaniami

§ 5. 1.      Ustala się trzy stopnie zagrożenia tąpaniami w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny.

 2.  Do pierwszego stopnia zagrożenia tąpaniami zalicza się pokłady lub ich części zalegające w górotworze skłonnym do tąpań, w których:

1)  dokonano odprężenia:

a)  przez wybranie pokładu odprężającego z zawałem stropu w odległości nie większej niż 50 m pod pokładem odprężanym lub 20 m nad tym pokładem,

b) przez wybranie pokładu odprężającego z podsadzką hydrauliczną w odległości nie większej niż 30 m pod pokładem odprężanym lub 15 m nad tym pokładem,

c) w przypadku grubego pokładu - przez czyste wybranie warstwy tego pokładu,

d) nie zachowując parametrów określonych w lit. a)-c), ale wyniki badań i opinia rzeczoznawcy uzasadniają takie zaliczenie w związku z występującymi warunkami geologiczno-górniczymi oraz własnościami geomechanicznymi pokładu i skał otaczających

- a po odprężeniu tąpnięcia nie występują,

2)  nie dokonano odprężenia, ale wyniki badań i opinia rzeczoznawcy uzasadniają takie zaliczenie w związku z występującymi warunkami geologiczno-górniczymi oraz własnościami geomechanicznymi pokładu i skał otaczających.

3. Skuteczność odprężenia, o którym mowa w ust. 2 pkt 1 lit. a)-c), powinna być potwierdzana badaniami geofizycznymi lub metodami analitycznymi, z częstotliwością określoną przez kierownika ruchu zakładu górniczego na podstawie opinii kopalnianego zespołu do spraw tąpań.

4. Do drugiego stopnia zagrożenia tąpaniami zalicza się pokłady lub ich części zalegające w górotworze skłonnym do tąpań, w których nie dokonano odprężenia przez wybranie pokładu sąsiedniego, ale wyniki badań i opinia rzeczoznawcy uzasadniają takie zaliczenie w związku z występującymi warunkami geologiczno-górniczymi oraz własnościami geomechanicznymi pokładu i skał otaczających.

5. Do trzeciego stopnia zagrożenia tąpaniami zalicza się pokłady lub ich części zalegające w górotworze skłonnym do tąpań, w których nie dokonano odprężenia przez wybranie pokładu sąsiedniego lub wystąpiło tąpnięcie, pomimo dokonanego wcześniej odprężenia.

 

W zakładach górniczych wydobywających rudy miedzi ustalono także trzy stopnie zagrożenia tąpaniami, które są inaczej zdefiniowane niż te dla kopalń węgla kamiennego.

IV.               Sposoby zapobiegania tąpaniom.

Tąpaniom można zapobiegać przez wyłączenie czynników warunkujących ich powstanie. Zasadniczym środkiem walki z tąpaniami jest obniżenie ciśnienia eksploatacyjnego. Można to w uzyskać poprzez właściwą eksploatację poszczególnych pokładów, a mianowicie:

- unikanie pozostawiania niewybranych resztek,

- prowadzenie eksploatacji w kierunku od starych zrobów ku caliźnie, a nie odwrotnie,

- stosowanie systemu eksploatacji o prostej wyrównanej linii frontu, z pozostawieniem chodników w podsadzce,

- odprężenie pokładu tąpiącego przez wcześniejsze wybranie pokładu nietąpiącego, zalegającego w niewielkiej odległości powyżej lub poniżej pokładu chronionego. Rolę pokładu może spełniać w pokładzie grubym warstwa równoległa do uławicenia, wybrana pod stropem lub przy spągu,

- przy równoczesnej eksploatacji kilku pokładów, położenie ich frontów wybierania powinno być tak usytuowane, aby nie zachodziła możliwość wzajemnego szkodliwego oddziaływania ich na siebie,

- strzelanie odprężające w stropie.

 

Nie bez znaczenia jest monitorowanie zagrożenia tąpaniami poprzez rejestrację wstrząsów sejsmicznych w zagrożonych rejonach. Analiza zarejestrowanych wstrząsów pozwala przewidzieć tąpnięcie i w porę wycofać załogę z zagrożonego rejonu.

Tąpania okazały się przyczyną bardzo wielu groźnych wypadków. W ostatnim czasie w kopalni miedzi Rudna doszło do bardzo silnego tąpnięcia w wyniku którego zginęło ośmiu górników. Katastrofę tą przedstawia poniższy film.

 

Film 1    Źródło    You Toube

 

V. Wyrzuty gazów i skał – pojęcia podstawowe

 

Zjawisko wyrzutu gazów i skał polega na dynamicznym przemieszczeniu rozkruszonych skał lub węgla z calizny do wyrobisk przez energię gazów wydzielonych z górotworu.

Następstwami tego zjawiska mogą być:

·         efekty akustyczne,

·         podmuch powietrza,

·         uszkodzenie obudowy i urządzeń,

·          powstanie kawerny powyrzutowej,

·          powstanie wybuchowego nagromadzenia metanu lub atmosfery niezdatnej do oddychania,

·         oderwanie kawałków węgla lub innej skały od calizny i na odrzucaniu ich do wyrobiska.

Nagły wypływ gazów polega na intensywnym wydzielaniu się gazów z górotworu w krótkim okresie czasu.

Gazem biorącym udział w wyrzutach w kopalniach węgla jest głównie CH4 lub CO2. Główną przyczyną wyrzutów jest zdolność do akumulowania w złożu dużych ilości gazów. W polskim górnictwie węglowym najbardziej wyrzutowym było zagłębie dolnośląskie. W zagłębiu tym od roku 1894 do 1978 zanotowano 1534 wyrzuty, w których zginęło 461 górników. Największy wyrzut miał tam miejsce w KWK „Nowa Ruda” w roku 1958, który spowodował wyrzucenie 5 000 ton węgla i wydzielenie się ok. 750 000 m3 CO2, a trwał 15 minut. Aktualnie zagrożenie wyrzutami skalnogazowymi występuje w kopalniach Jastrzębskiej Spółki Węglowej. Ostatni wyrzut skał i gazu miał miejsce w lipcu 2002 r. w KWK "Pniówek". O skali zagrożenia świadczyć może m. in. ilość uwolnionego metanu - 55 000 m3.

 

Stosunek ilości gazu N wydzielonego podczas wyrzutu do całkowitej ilości skały Q wyrzuconej z pokładu nazywa się wskaźnikiem odgazowania n

 

 

VI.               Prognozowanie i zapobieganie wyrzutom gazów i skał

 

1.    Prognozowanie wyrzutów gazów i skał.

Przewidywanie wyrzutów gazów i skał ma duże znaczenie dla bezpieczeństwa pracy. Dokładne określenie wielkości czynników, powodujących powstanie wyrzutu stwarza możliwość sprowokowania go w odpowiednio dobranej chwili, np. w czasie nieobecności załogi pod ziemią.

 Zgodnie z obowiązującymi przepisami, stosuje się pomiary wielkości nadciśnienia gazu w otworach badawczych, odwierconych w węglu (caliźnie). Pomiary prowadzi się systematycznie po każdorazowym postępie przodku, posługując się specjalnym przeznaczonym do tego celu aparatem. Przyjmuje się, że wyrzut może nastąpić przy nadciśnieniu większym od  30 KPa (0,3 a).

W wyniku badań stwierdzono, że na podstawie pomiaru szybkości narastania nadciśnienia gazu można z dość dużą dokładnością przewidzieć zagrożenie powstania wyrzutu w danym przodku.

2.    Metody zapobiegania wyrzutom

Zależnie od czynników, które oddziaływają na powstanie wyrzutów, metody zapobiegania im dzieli się na trzy kategorie:

— metody działania zmierzające do zmniejszenia wielkości naprężeń mechanicznych w pokładzie (duże naprężenia powodują szybsze uwolnienie się gazu),

— metody działania zmierzające do zmniejszenia zawartości gazu w pokładzie,

— metody działania uwzględniające równocześnie oba te czynniki.

Odprężenie albo odgazowanie osiąga się przez pewne zabiegi wykonywane poza pokładem bądź w samym pokładzie. Za metodę działania poza pokładem skłonnym do wyrzutów można uważać uprzednią eksploatację pokładu chroniącego, to jest innego wyżej lub niżej zalegającego, dzięki czemu następuje odprężenie pokładu chronionego (tj. zagrożonego wyrzutami).

Skuteczność tego sposobu polega na wzroście odporności pokładu węgla na wyrzuty przez zmniejszenie występujących w nim naprężeń i na stworzeniu warunków dla jego częściowego odgazowania.

Następnym środkiem przeciwdziałania wyrzutom jest odprężenie i odgazowanie pokładu zagrożonego odprężającymi otworami wiertniczymi. Skuteczność działania otworów odprężających zwiększa się przez wypłukiwanie z nich węgla strumieniem wody pod ciśnieniem.

 

VII.              Wybrane przepisy dotyczące zagrożenia wyrzutami gazów i skał

 

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

z dnia 14 czerwca 2002 r.

w sprawie zagrożeń naturalnych w zakładach górniczych

(Dz. U. Nr 94, poz. 841, z 2003 r. Nr 181, poz. 1777
oraz z 2004 r. Nr 219, poz. 2227)

 

Rozdział 1

Przepisy ogólne

§ 1. Rozporządzenie określa:

1)         kryteria oceny występujących w zakładach górniczych zagrożeń naturalnych: tąpaniami, metanowego, wyrzutami gazów i skał, wybuchem pyłu węglowego, wodnego, erupcyjnego, siarkowodorowego, radiacyjnego naturalnymi substancjami promieniotwórczymi, a także działaniem pyłów szkodliwych dla zdrowia,

2)         szczegółowe zasady zaliczania zagrożeń, o których mowa w pkt 1,

3)         sposób zaliczania złóż (pokładów), ich części lub wyrobisk do poszczególnych stopni (kategorii, klas) zagrożeń,

4)         przypadki, w których zaliczeń może dokonywać kierownik ruchu zakładu górniczego.

§ 2. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o:

1)         wstrząsie górotworu — rozumie się przez to wyładowanie energii nagromadzonej w górotworze, objawiające się drganiem górotworu i zjawiskami akustycznymi, niepowodujące pogorszenia funkcjonalności wyrobisk i bezpieczeństwa ich użytkowania,

2)         zjawisku odprężenia w wyrobisku — rozumie się przez to zjawisko dynamiczne spowodowane wstrząsem górotworu, w wyniku którego wyrobisko lub jego odcinek uległo uszkodzeniu, niepowodującemu jednak utraty jego funkcjonalności lub pogorszenia bezpieczeństwa jego użytkowania,

3)         tąpnięciu — rozumie się przez to zjawisko dynamiczne spowodowane wstrząsem górotworu, w wyniku którego wyrobisko lub jego odcinek uległo gwałtownemu zniszczeniu lub uszkodzeniu, w następstwie czego nastąpiła całkowita albo częściowa utrata jego funkcjonalności lub bezpieczeństwa jego użytkowania,

4)         zagrożeniu tąpaniami — rozumie się przez to możliwość wystąpienia tąpnięcia w rezultacie niekorzystnych warunków górniczo-geologicznych w wyrobisku lub w jego otoczeniu,

5)         skłonności górotworu i skał do tąpań — rozumie się przez to zdolność do kumulowania energii w górotworze lub skałach i nagłego jej wyzwolenia w momencie zmiany lub zniszczenia ich struktury,

6)         odprężeniu partii złoża (pokładu) — rozumie się przez to dokonanie takich zabiegów technicznych w tej partii złoża (pokładu) lub jego sąsiedztwie, w szczególności eksploatację sąsiednich pokładów lub wykonanie strzelań powodujących destrukcję górotworu, których skutkiem jest pozbawienie tej partii złoża (pokładu) zdolności do kumulowania energii lub obniżenia tej zdolności,

7)         metanonośności — rozumie się przez to objętościową ilość metanu pochodzenia naturalnego, zawartą w jednostce wagowej w głębi calizny węglowej,

8)         izoliniach metanonośności — rozumie się przez to linie oddzielające obszary o zróżnicowanej metanonośności w pokładach węgla,

9)         polach metanowych — rozumie się przez to wyrobiska w pokładzie metanowym, wraz z wyrobiskami odprowadzającymi powietrze z tych wyrobisk,

10)       całkowitej gazonośności — rozumie się przez to zawartość dwutlenku węgla lub metanu, lub łączną zawartość tych oraz innych gazów pochodzenia naturalnego w górotworze,

11)       zagrożeniu wyrzutami gazów i skał — rozumie się przez to naturalną skłonność do występowania zjawisk gazogeodynamicznych w postaci wyrzutu gazów i skał lub nagłego wypływu gazów z górotworu do wyrobiska,

12)       wyrzutach gazów i skał — rozumie się przez to dynamiczne przemieszczenie rozkruszonych skał lub węgla z calizny do wyrobisk przez energię gazów wydzielonych z górotworu w wyniku działania czynników geologiczno-górniczych, które mogą spowodować efekty akustyczne, podmuch powietrza, uszkodzenie obudowy i urządzeń, powstanie kawerny powyrzutowej, zaburzenie w przewietrzaniu wyrobisk, powstanie wybuchowego nagromadzenia metanu lub atmosfery niezdatnej do oddychania,

13)       nagłym wypływie gazów — rozumie się przez to przebiegające w krótkim czasie intensywne wydzielanie się gazów z górotworu, które może spowodować w wyrobisku wybuchowe nagromadzenie metanu lub atmosfery niezdatnej do oddychania, niezwiązane ze skutkami zawału, tąpnięcia i odgazowania urobionych skał albo węgla lub z zaburzeniami w przewietrzaniu wyrobiska,

14)       kawernie powyrzutowej — rozumie się przez to pustkę w stropie, spągu lub ociosie wyrobiska, powstałą po wyrzucie gazów i skał,

15)       objawach wskazujących na zwiększenie zagrożenia wyrzutami gazów i skał — rozumie się przez to:

a)         zwiększone ilości zwiercin, wydmuchy zwiercin i gazów, zakleszczanie lub wypychanie wiertła w czasie wiercenia otworów,

b)         odpryskiwanie węgla z ociosów i czoła przodku oraz trzaski w głębi calizny,

c)         zwiększone wydzielanie gazów po robotach strzałowych,

d)        zwiększenie ilości urobku i jego rozrzucenie na większą odległość od przodka przy tej samej technologii wykonywania robót strzałowych,

e)         zmniejszenie zwięzłości i zmiany struktury węgla w czasie prowadzenia wyrobiska,

……………………………..

Rozdział 4

Zagrożenie wyrzutami gazów i skał

 

§ 16. 1. Ustala się dwie kategorie zagrożenia wyrzutami metanu i skał w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny:

1) skłonne do występowania wyrzutów metanu i skał,

2) zagrożone wyrzutami metanu i skał.

2. Do kategorii skłonnych do występowania wyrzutów metanu i skał zalicza się pokłady węgla kamiennego lub ich części, w których:

1) metanonośność wynosi powyżej 8 m3/Mg, w przeliczeniu na czystą substancję węglową, a zwięzłość węgla jest mniejsza niż 0,3, lub

2) metanonośność wynosi powyżej 8 m3/Mg, w przeliczeniu na czystą substancję węglową, a zwięzłość węgla wynosi co najmniej 0,3, ale intensywność desorpcji metanu jest większa niż 1,2 kPa.

3. Do kategorii zagrożonych wyrzutami metanu i skał zalicza się pokłady węgla kamiennego lub ich części, w których:

1) wystąpił wyrzut metanu i skał lub

2) wystąpił nagły wypływ metanu, lub

3) stwierdzono występowanie innych, wymienionych w § 2 pkt 15, objawów wskazujących na wzrost zagrożenia wyrzutami metanu i skał.

4. Do kategorii zagrożonych wyrzutami metanu i skał zalicza się również pokłady węgla kamiennego lub ich części, skłonne do występowania wyrzutów metanu i skał, w których stwierdzono intensywność desorpcji metanu większą niż 1,2 kPa, oraz wystąpiły objawy, o których mowa w § 2 pkt 15.

§ 17. 1. W decyzji o zaliczeniu pokładu węgla kamiennego lub jego części:

1) do kategorii skłonnych do występowania wyrzutów metanu i skał ustala się także granice pokładów lub ich części skłonnych do występowania wyrzutów metanu i skał,

2) do kategorii zagrożonych wyrzutami metanu i skał ustala się także granice pól zagrożonych tymi wyrzutami.

2. Granice pokładów węgla kamiennego lub ich części skłonnych do występowania wyrzutów metanu i skał oraz granice pól zagrożonych wyrzutami metanu i skał powinny być ustalone w taki sposób, aby obejmowały wszystkie wyrobiska, w których skutki wyrzutu metanu i skał lub nagłego wypływu metanu mogą stworzyć zagrożenie zjawiskiem, o którym mowa w § 2 pkt 12 i 13, w tym również wyrobiska, którymi odprowadzany jest metan oraz w których skutki wyrzutu lub wypływu metanu mogą spowodować zaburzenia przewietrzania.

§ 18. 1. Ustala się dwie kategorie zagrożenia wyrzutami gazów i skał w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny.

2. Do pierwszej kategorii zagrożenia wyrzutami gazów i skał zalicza się pokłady lub ich części, w których nie wystąpiły wyrzuty gazów i skał.

3. Do drugiej kategorii zagrożenia wyrzutami gazów i skał zalicza się:

1) pokłady lub ich części, w których wystąpiły wyrzuty gazów i skał,

2) pokłady lub ich części, w których nie wystąpiły wyrzuty gazów i skał, ale istnieją objawy określone w § 2 pkt 15.

4. Pokładów lub ich części można nie zaliczać do zagrożonych wyrzutami gazów i skał albo wyłączyć z zaliczenia, jeżeli zostanie stwierdzone przez rzeczoznawcę, że:

1) całkowita gazonośność jest mniejsza od 6 m3/Mg czystej substancji węglowej,

2) całkowita gazonośność zawiera się w granicach od 6 do 16 m3/Mg czystej substancji węglowej, przy zwięzłości węgla większej od 0,8,

3) wyniki prognozy nie wskazują na możliwość wystąpienia zagrożenia wyrzutami gazów i skał.

§ 19. 1. Wyrobiska korytarzowe drążone w pokładach węgla lub ich części, które zostały uznane za zagrożone wyrzutami gazów i skał, oraz wyrobiska kamienne, mające na celu udostępnienie takich pokładów, powinny być zaliczone do odpowiedniego stopnia zagrożenia wyrzutami gazów i skał.

2. Ustala się dwa stopnie zagrożenia wyrobisk wyrzutami gazów i skał.

3. Do pierwszego stopnia zagrożenia wyrzutami gazów i skał zalicza się wyrobiska prowadzone w pokładach lub ich częściach zaliczonych do pierwszej kategorii zagrożenia wyrzutami gazów i skał.

4. Do drugiego stopnia zagrożenia wyrzutami gazów i skał zalicza się:

1) wyrobiska prowadzone w częściach pokładu zaliczonych do drugiej kategorii zagrożenia wyrzutami gazów i skał,

2) wyrobiska lub ich części drążone w pokładach lub ich częściach zaliczonych do pierwszej kategorii zagrożenia wyrzutami gazów i skał, jeżeli występują w nich, zwiększające to zagrożenie:

a) wpływ krawędzi eksploatacyjnych,

b) zaburzenia geologiczne,

c) otwieranie wyrobiskiem kamiennym pokładów i warstw węgla zagrożonych wyrzutami gazów i skał,

3) wyrobiska zaliczone do pierwszego stopnia zagrożenia wyrzutami gazów i skał prowadzone na ich początkowym, dwudziestometrowym odcinku drążenia.

§ 20. Dla każdego wyrobiska zaliczonego do odpowiedniego stopnia zagrożenia wyrzutami gazów i skał kierownik ruchu zakładu górniczego:

1) wyznacza granice pól zagrożonych skutkami wyrzutu, obejmujące wyrobiska, oraz - stosownie do potrzeb - strefy zagrożenia gazami na powierzchni wokół szybów,

2) oznacza granice, o których mowa w pkt 1, na przestrzennym schemacie wentylacyjnym.

§ 21. Przepisy rozporządzenia o zagrożeniu wyrzutami gazów i skał w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny stosuje się odpowiednio do złóż łupku ogniotrwałego występujących w tych zakładach.

§ 22. 1. Ustala się trzy kategorie zagrożenia wyrzutami gazów i skał w podziemnych zakładach górniczych wydobywających sól.

2. Złoża soli lub ich części zalicza się:

1) do pierwszej kategorii zagrożenia wyrzutami gazów i skał, jeżeli:

a) nie wystąpiły wyrzuty gazów i skał, lecz stwierdzono co najmniej jeden nagły wypływ gazów, lub

b) stwierdzono swobodny wypływ gazów, ale budowa geologiczna i stosunki gazowe złoża nie zostały wystarczająco rozeznane za pomocą robót górniczych,

2) do drugiej kategorii zagrożenia wyrzutami gazów i skał, jeżeli stwierdzono chociażby jeden wyrzut gazów i skał, przy którym została wyrzucona do wyrobiska masa skał do 10 Mg,

3) do trzeciej kategorii zagrożenia wyrzutami gazów i skał, jeżeli stwierdzono chociażby jeden wyrzut gazów i skał, przy którym została wyrzucona do wyrobisk masa skał powyżej 10 Mg.

§ 23. 1. Wniosek o zaliczenie złoża (pokładu) lub jego części do kategorii zagrożenia wyrzutami gazów i skał, o których mowa w § 16, 18 i 22, powinien zawierać:

1) opis budowy geologicznej złoża (pokładu) lub jego części,

2) opis czynników charakteryzujących zagrożenie wyrzutami gazów i skał,

3) propozycję zaliczenia złoża (pokładu) lub jego części do odpowiedniej kategorii zagrożenia wyrzutami gazów i skał, wraz z uzasadnieniem.

2. Do wniosku dołącza się:

1) charakterystyczne przekroje geologiczne,

2) mapy złoża (pokładu) lub jego części, w skali nie mniejszej niż 1:5.000, z oznaczeniem proponowanych granic kategorii zagrożenia wyrzutami gazów i skał.

……………………………………………………….

 

Zebrał i opracował: Czesław Zając                                         luty 2005 r.    październik 2010 r.   grudzień 2014 r. styczeń 2017 r.

VIII.            Bibliografia:

-Bielewicz. T, Prus B., Górnictwo, Wydawnictwo Śląsk 1984 r.

- Chudek M., Wilczyński S., Żyliński R., Podstawy górnictwa, Wydawnictwo Śląsk 1977 r.

- Poradnik górnika, Wydawnictwo Śląsk 1972 r.

- Korman J.  Górnictwo Wydawnictwo Śląsk 1972 r.

- Kozłowski B. Zagrożenie Wyrzutami Gazów i Skał w górnictwie węglowym  Warszawa – Kraków 1980 r.

- Gil H., Świdziński A. Wyrzuty gazowo-skalne w kopalniach podziemnych Gliwice 1982 r.

- Dzienniki Ustaw