Przewietrzanie kopalń

(Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego)

Przewietrzanie kopalń.. 1

I.        Cel i znaczenie przewietrzania kopalń. 1

II.       Powietrze kopalniane. 2

1.        Charakterystyka gazów.. 2

2.        Gazy szkodliwe występujące w kopalniach węgla. 3

III.          Czynniki wpływające na przewietrzanie. 4

1.        Ciśnienie powietrza. 4

2.        Opory przepływu powietrza. 5

3.        Temperatura powietrza. 5

4.        Wilgotność powietrza. 5

5.        Prędkość przepływu. 6

6.        Ilość powietrza. 6

IV.           Technika przewietrzania. 6

1.        Schematy przewietrzania. 6

2.        Ogólne zasady przewietrzania. 7

3.        Zasady rozprowadzania powietrza w kopalni 8

V.       Wentylatory główne. 9

1.        Rodzaje wentylatorów.. 9

2.        Charakterystyka wentylatora. 10

3.        Punkt pracy wentylatora. 11

4.        Urządzenia towarzyszące. 13

VI.           Urządzenia wentylacyjne. 13

VII.         Rozprowadzenie powietrza w rejonach wentylacyjnych. 15

VIII.       Przewietrzanie wyrobisk wentylacją odrębną. 18

1.        Przewietrzanie przez dyfuzję. 19

2.        Pomocnicze urządzenia wentylacyjne. 19

3.        Wentylacja lutniowa. 20

IX.          Wentylacja w przepisach. 21

X.       Bibliografia: 29

XI.          Załączniki 30

1.        Umowne znaki wentylacyjne stosowane na mapach górniczych. 30

2.        Załącznik 2. 37

 

I.  Cel i znaczenie przewietrzania kopalń

Przewietrzanie kopalń to dostarczenie świeżego powietrza  do wszystkich czynnych wyrobisk górniczych. Celem tej działalności jest zapewnienie:

¾    odpowiedniego składu powietrza,

¾    odpowiedniej ilości powietrza,

¾    utrzymanie warunków klimatycznych na wymaganym poziomie,

¾    rozrzedzanie i odprowadzania szkodliwych dla ludzi gazów.

Powietrze atmosferyczne dostarczone do kopalni w miarę przepływu wzdłuż wyrobisk ulega niekorzystnym zmianom w wyniku:

— gazów wypływających z górotworu, powstałych w wyniku procesów technologicznych i procesów utleniania,

— nagrzewania przez górotwór i urządzenia energomaszynowe,

— wzrostu wilgotności.

 

II.Powietrze kopalniane

1.     Charakterystyka gazów

Do kopalni doprowadza się powietrze atmosferyczne, które jest mieszaniną gazów o składzie:

·      tlenu O2   -21 %,

·      azotu N2  - 78 %

·      gazy szlachetne (argon, neon, hel i inne) i dwutlenek węgla CO2  - 1 %

Tlen jest gazem bezbarwnym, bez smaku i zapachu o gęstości w normalnych warunkach 1,43 kg/m3. Jest on konieczny w procesie oddychania, a również niezbędny do podtrzymywania palenia i wszelkich procesów utleniania.

Proces oddychania polega na pobieraniu powietrza do płuc, gdzie przepływająca krew pobiera część tlenu, który zostaje zużyty do spalania węgla. Powstaje dwutlenek węgla, który zostaje z płuc wydalony na zewnątrz.

Powietrze wydychane zawiera około 78% azotu, 17% tlenu i 4% dwutlenku węgla. Powietrze takie nie nadaje się do oddychania i przebywanie w nim zagraża zdrowiu. Zużycie tlenu przez człowieka zależy od wysiłku, jaki on pokonuje. W spoczynku wynosi ono 0,25 litra/min, a przy wielkim wysiłku nawet do 3,5 litra/min.

Powietrze kopalniane to powietrze znajdujące się w podziemiach kopalni. Jego skład może się różnić od składu powietrza atmosferycznego. Zmniejszenie tlenu w powietrzu kopalnianym wywiera ujemny wpływ na organizm ludzki. Przy 17% tlenu oddech staje się ciężki i występuje przyspieszone bicie serca, przy 15% występuje brak zdolności do większego wysiłku, przy 10% następuje utrata przytomności.

Przepisy bezpieczeństwa nakazują, aby zawartość tlenu w powietrzu kopalnianym nie była mniejsza od 19%.

Azot N2 jest to gaz bez woni, barwy i smaku, nie pali się i palenia nie podtrzymuje; jest czynnikiem opóźniającym utlenianie i palenie ciał oraz oddychanie. Przy braku tlenu azot działa dusząco. Zawartość azotu w powietrzu kopalnianym zmienia się wskutek zmiany zawartości innych gazów, np. spadku zawartości tlenu lub wzrostu zawartości innych gazów.

Metan CH4 jest gazem bez barwy, smaku i zapachu, lżejszym od powietrza, co powoduje, że gromadzi się on najczęściej pod stropem wyrobisk. Dla organizmu ludzkiego jest gazem obojętnym, jednakże w powietrzu o dużej jego zawartości, przy równoczesnym braku tlenu, działa dusząco. Jest gazem palnym i wybuchowym. Jego zdolność do wybuchów zawiera się w granicach od 5 do 15% zawartości w powietrzu, przy czym wybuch jest najsilniejszy przy 9%. Powyżej 15% CH4 pali się.

Pomiar zawartości metanu jest przeprowadzany za pomocą metanomierzy przenośnych i stacjonarnych.

Dwutlenek węgla CO2 jest gazem bezbarwnym i bez zapachu, o smaku lekko kwaśnym, gęstości większej od powietrza, wskutek czego gromadzi się przy spągu nie przewietrzanych wyrobisk i w dole pochylni. Dwutlenek węgla jest gazem duszącym oraz działa drażniąco na błony śluzowe i skórę. Powstaje podczas pełnego spalania, oddychania, wykonywania robót strzelniczych. Źródłem ciągłego wypływu dwutlenku węgla są stare zroby.

Zawartość CO2 w powietrzu do 2% powoduje nieznaczne zwiększenie głębokości i częstotliwości oddechu. Duszność i osłabienie ogarnia człowieka przy zawartości 5%, przy 10% może nastąpić utrata przytomności, a powyżej - śmierć.

Określenie zawartości dwutlenku węgla możemy określić za pomocą metanomierza interferencyjnego lub wykrywacza harmonijkowego.

Tlenek węgla CO jest gazem palnym, wybuchowym, bardzo silnie trującym, bez barwy i zapachu. Powstaje podczas niecałkowitego spalania węgla przy utrudnionym dostępie powietrza, np. wskutek podziemnego pożaru, wybuchu metanu w obecności pyłu węglowego oraz robót strzelniczych. Tlenek węgla jest nieco lżejszy od powietrza. Zważywszy silne własności trujące tego gazu jest on groźny dla człowieka. Wdychanie tlenku węgla powoduje niszczenie czerwonych ciałek krwi w płucach. Zatrucia tlenkiem węgla pozostawiają długotrwałe ślady w organizmie ludzkim.

Określenie zawartości tlenku węgla odbywa się za pomocą wykrywacza harmonijkowego.

Dla ochrony pracowników zatrudnionych pod ziemią przed zagrożeniem spowodowanym obecnością tlenku węgla należy przewidzieć możliwość szybkiego ich wydostania się ze strefy niebezpiecznej do prądu świeżego powietrza. Ponadto wszyscy pracownicy dołowi są zaopatrzeni w środki ochrony dróg oddechowych przed CO.

 Tlenek i dwutlenek azotu (NO i NO2) są gazami silnie trującymi, bardzo silnie drażniącymi błony śluzowe oczu, nosa i ust, a przy głębokim wdechu — parzącymi płuca. Powstają w kopalni podczas wykonywania robót strzelniczych.

Dwutlenek siarki S02 jest gazem niepalnym, bezbarwnym, o bardzo silnym i ostrym zapachu oraz smaku. Drażni błony śluzowe oczu i dróg oddechowych, a przechodząc w kwas siarkowy powoduje niszczenie tkanek. Gęstość dwutlenku siarki jest znacznie większa od powietrza.

Źródłem S02 w powietrzu kopalnianym są: roboty strzelnicze MW, skały o dużej zawartości pirytu.

 Siarkowodór H2S jest gazem bezbarwnym, trującym, o słodkawym smaku i nieprzyjemnym zapachu zgniłych jaj. Jego gęstość jest nieznacznie większa od powietrza. Siarkowodór odznacza się dużą rozpuszczalnością w wodzie, jest palny.

Źródłami siarkowodoru w powietrzu kopalnianym są: gnijące substancje organiczne, rozkład pirytu, gipsu, pożary kopalniane. Pomiaru zawartości H2S można dokonywać wykrywaczem harmonijkowym z odpowiednią rurką wskaźnikową.

2.    Gazy szkodliwe występujące w kopalniach węgla

 

W czynnych wyrobiskach górniczych zawartość gazów szkodliwych w powietrzu kopalnianym nie może przekraczać wielkości dopuszczonych przepisami bezpieczeństwa.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych określa dopuszczalne zawartości gazów szkodliwych (tabela 1).

 

 

Tabela1

Rodzaj gazu

NDS

najwyższe dopuszczalne stężenie średnio ważone

NDSCh

najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe

mg/m3

objętościowo %

mg/m3

objętościowo %

Dwutlenek węgla

-

1,0

-

1,0

Tlenek węgla

30

0,0026

180

0,015

Tlenki azotu

5

0,00026

10

0,00052

Dwutlenek siarki

2

0,000075

5

0,00019

Siarkowodór

10

0,0007

20

0,0014

 

W razie stwierdzenia większej ich zawartości w wyrobisku górniczym należy niezwłocznie wycofać ludzi do prądu powietrza świeżego, a dojścia do zagrożonego wyrobiska zagrodzić. W miejscach takich mogą być wykonywane tylko prace w zakresie ratownictwa górniczego i przeciwpożarowe.

Największe ilości szkodliwych gazów znajdują się w otamowanych i nieprzewietrzanych starych zrobach lub w tych rejonach złoża, których otamowanie nastąpiło wskutek pożaru, czyli w tzw. polach pożarowych.

W czasie zniżki barometrycznej ciśnienie gazów w przestrzeni otamowanej jest chwilowo wyższe niż przed tamami. Następuje wtedy wypływ gazów z otamowanej przestrzeni do czynnych wyrobisk przez nieszczelności tam i szczeliny calizny węglowej aż do czasu wyrównania się ciśnienia po obu stronach tam. W czasie zwyżki barometrycznej sytuacja jest odwrotna i powietrze wpływa do przestrzeni otamowanej.

Kontrolę składu powietrza kopalnianego wykonuje się ją za pomocą:

— analizy chemicznej przeprowadzanej w laboratorium. Próbki powietrza kopalnianego pobiera się do pipet szklanych, następnie bada się je w laboratorium na powierzchni.

    przyrządów do wykrywania i pomiaru gazów bezpośrednio pod ziemią.

III.         Czynniki wpływające na przewietrzanie

Zasadniczy wpływ na przewietrzanie oraz komfort pracy mają ciśnienie powietrza, jego temperatura, wilgotność, ilość oraz prędkość przepływu powietrza. Czynniki te decydują o warunkach pracy, wpływają na samopoczucie człowieka i wydajność jego pracy.

1.    Ciśnienie powietrza.

 

Aby w kopalni mogła odbywać się ciągła wymiana powietrza zużytego na świeże, konieczny jest nieustanny jego przepływ przez wyrobiska. System wyrobisk kopalnianych można rozpatrywać, jako rozgałęziony przewód. Stawia on strumieniowi powietrza pewien opór, który musi być pokonany. Pokonuje go depresja całkowita, która istnieje między szybem wdechowym i wydechowym.

Na depresję całkowitą składają się depresja naturalna powodowana czynnikami termicznymi, zmianami składu powietrza, spadającą w szybach wodą itp., oraz depresja sztuczna wywołana w sposób mechaniczny — wentylatorami. W kopalniach dąży się aby depresja naturalna i sztuczna sumowały się, (tzn. by kierunki ich były zgodne). Depresja naturalna powoduje, że nagrzane powietrze płynie (zawsze) w kierunku wznoszącym się (tzn. ku górze) i układ wraz z wentylatorem ssącym zainstalowanym w szybie wydechowym jest najbardziej optymalny.

1.    Opory przepływu powietrza

 

Depresja całkowita, by wywołać ruch powietrza w kopalni musi pokonać opory R wyrobisk, na które składają się:

·      opór tarcia powietrza o ściany wyrobisk,

·      opór nagłego rozszerzenia lub zwężenia wyrobisk,

·      opór wskutek zmian kierunku wyrobisk,

·       inne opory, np. stawiane przez ciała znajdujące się na drodze strumienia powietrza.

Powyższe opory występują na całej drodze przepływu powietrza od zrębu szybu wdechowego do wentylatora, a więc im droga ta będzie dłuższa tym opory będą większe.

 

2.    Temperatura powietrza

 

Temperatura powietrza w kopalni zależy od temperatury dostarczanego powietrza, jego ciśnienia, temperatury skał, intensywności przewietrzania, głębokości na którą powietrze jest sprowadzane szybem, reakcji chemicznych zachodzących w skałach lub wyrobiskach górniczych oraz innych czynników wywoływanych pracą ludzi i maszyn oraz robotami strzałowymi.

W kopalniach węgla, w których prace są prowadzone na znacznej głębokości zachodzi konieczność obniżenia temperatury powietrza, zwłaszcza w przodkach górniczych. Dokonuje się tego przez zwiększanie ilości i prędkości przepływu powietrza, stosowanie specjalnych urządzeń chłodniczych lub izolacji cieplnej głównych dróg wentylacyjnych, użycie powietrza sprężonego lub skroplonego, lodu i in. Zgodnie z przepisami temperatura w miejscu pracy nie powinna przekraczać 28°C. Przy temperaturze 28÷33° czas pracy powinien być skrócony do 6 godzin, zaś powyżej 33° można zatrudniać ludzi tylko w przypadku akcji ratowniczej.

3.    Wilgotność powietrza

Wilgotność powietrza zależy od ilości pary wodnej w nim zawartej. Wyrażamy ją za pomocą:

·      wilgotności bezwzględnej F w [kg/m3 ] (tj. stosunku ilości pary wodnej w kg do objętości powietrza wilgotnego w m3)

·      wilgotności względnej φ w [%] (tj. stosunku ilości pary wodnej znajdującej się w powietrzu, do ilości pary wodnej, która to powietrze nasyca).

Pomiaru wilgotności dokonujemy za pomocą higrometrów lub psychrometrów. Higrometr określa wilgotność na podstawie wydłużenia włosa ludzkiego pod wpływem wilgoci, zaś psychrometr określa zawartość wilgoci na podstawie pomiaru temperatury powietrza termometrem suchym i wilgotnym.

W górnictwie najważniejsza jest wilgotność względna, gdyż decyduje o chłodzącym działaniu powietrza na organizm ludzki.

4.    Prędkość przepływu

Prędkość przepływu powietrza zależy od tarcia cząstek powietrza o ściany wyrobiska, o obudowę i jego wyposażenie. W środku wyrobiska prędkość przepływu powietrza jest największa.

Średnią prędkość przepływu powietrza mierzymy za pomocą anemometrów. Przepisy określają dopuszczalne jego wartości, które wynoszą w ścianach i zabierkach do 5 m/s, w wyrobiskach korytarzowych — do 8 m/s, w szybach i szybikach podczas jazdy ludzi do12 m/s.

5.    Ilość powietrza

Ilość powietrza przepływającą przez dane wyrobisko górnicze określa się, mierząc jego średnią prędkość i powierzchnię przekroju poprzecznego wyrobiska.

Ilość powietrza oblicza się ze wzoru

Q = S x v          m3/s                                               gdzie

S— powierzchnia przekroju poprzecznego wyrobiska, m2,

v— średnia prędkość powietrza, m/s

Przepisy bezpieczeństwa nakazują, aby całkowita ilość powietrza doprowadzonego do wszystkich wyrobisk podziemnych zakładu górniczego zapewniała utrzymanie wymaganego składu powietrza oraz jego temperatury. Uwzględniając zadania, jakie ma spełniać przewietrzanie kopalni, ilość powietrza, którą należy doprowadzić do kopalni lub do jej części, ustala się na podstawie:

— liczby zatrudnionych,

— rozrzedzenia gazów szkodliwych,

— utrzymania właściwych warunków klimatycznych.

Ilość powietrza doprowadzana do kopalni w przeliczeniu na jednostkę najliczniej obłożonej zmiany nie powinna być mniejsza od 6 m3/min w przeliczeniu na jednego zatrudnionego.

IV.        Technika przewietrzania

1.    Schematy przewietrzania

Kopalniana sieć wentylacyjna jest udokumentowana na mapach i schematach wentylacyjnych. Na mapach tych zaznacza się strzałkami kierunki prądów powietrza świeżego (kolorem czerwonym) i zużytego (niebieskim) oraz znakami umownymi wszelkie urządzenia wentylacyjne, a więc wentylatory główne, pomocnicze, tamy, mosty wentylacyjne, stacje pomiaru powietrza i inne (patrz załącznik). Mapy wentylacyjne muszą być systematycznie aktualizowane,

Dla lepszej orientacji w sposobie rozprowadzenia powietrza w kopalni sporządza się schematy przewietrzania, a mianowicie przestrzenne, kanoniczne i ilościowe (rys. 1 i 2).

Schematy przewietrzania
a – przestrzenny, b – kanoniczny, c - ilościowy

 

Rys. 1. Schematy przewietrzania

a – przestrzenny, b – kanoniczny, c - ilościowy

Schemat przestrzenny (rys. 1.a). Jest to rysunek stereograficzny, przedstawiający sieć wyrobisk podziemnych z zaznaczeniem kierunków przepływających w nich prądów powietrza.

Schemat kanoniczny (rys. 1.b). Jest uproszczeniem schematu przestrzennego przewietrzania kopalni. Oznacza się na nim punkty węzłowe, w których prądy powietrza rozdzielają się i łączą, a drogi powietrza pomiędzy tymi punktami wykreśla się jako łuki kół, bez uwzględnienia ich rzeczywistej długości i przebiegu. Schemat ten ułatwia analizę przewietrzania oraz wszelkie obliczenia wentylacyjne.

Schemat ilościowego rozdziału powietrza (rys. 1.c). Obrazuje w sposób rysunkowy procentowy pobór świeżego powietrza. Kropeczki oznaczają powietrze zużyte.

Schematy sieci wentylacyjnej kopalni
a)  przestrzenny  b)  kanoniczny

 

Rys. 2. Schematy sieci wentylacyjnej kopalni

a)  przestrzenny  b)  kanoniczny

2.    Ogólne zasady przewietrzania

Przepływ powietrza w wyrobiskach górniczych uzyskuje się za pomocą wentylatorów, które zabudowane są na powierzchni w pobliżu szybu. Wentylator zasysający w sposób ciągły powietrze z szybu, powoduje przepływ powietrza w wyrobiskach górniczych. Taki rodzaj wentylacji nazywamy wentylacją ssącą. Szyby, przy których zabudowane są wentylatory nazywane są wydechowymi (wentylacyjnymi), a szyby, którymi powietrze wpływa do kopalni, nazywane są wdechowymi. Świeże powietrze sprowadzane jest szybami wdechowymi na najniższy poziom, a następnie płynie przez wyrobiska górnicze z dołu do góry czyli prądami wznoszącymi. Prądy powietrza płynące z góry na dół nazywają się prądami schodzącymi lub prądami sprowadzanymi na upad. Przepisy zezwalają przewietrzanie prądami sprowadzanymi na upad w wyjątkowych przypadkach.

Prąd powietrza wpływającego do kopalni szybami wdechowymi nazywa się całkowitym prądem powietrza świeżego, który rozdziela się na prądy powietrza świeżego płynące do poszczególnych partii, nazwane prądami grupowymi.

W dalszym ciągu prądy grupowe dzielą się na prądy rejonowe, przewietrzające poszczególne rejony wentylacyjne. Prądy powietrza po przewietrzeniu rejonów wentylacyjnych łączą się w grupowe prądy powietrza zużytego, które w rejonie szybu wydechowego łączą się w całkowity prąd powietrza zużytego, wypływający z kopalni szybem.

Poszczególne wyrobiska, którymi płynie powietrze, nazywa się bocznicami, a skrzyżowania wyrobisk — węzłami. Bocznice określa się numeracją kolejnych węzłów (np. bocznica 1 – 2, 2 – 3 lub 3 – 4 itd. rys. 2.a), a węzły cyfrą (np. 3, 4, 5 itd. rys. 2.a).

W zależności od wzajemnego połączenia prądów powietrza dzieli się je na niezależne i zależne.

Prąd powietrza niezależny jest to prąd, który odgałęzia się od prądu wlotowego powietrza świeżego i po przewietrzeniu kompleksu wyrobisk dołącza do prądu wylotowego powietrza zużytego, nie mając żadnych połączeń wentylacyjnych czynnych z wyrobiskami nieprzewietrzanymi tym prądem. Prąd niezależny może rozgałęziać się tylko wewnątrz rejonu wentylacyjnego, który jest przewietrzany tym prądem. Rejon wentylacyjny przewietrzany prądem niezależnym nazywany jest rejonem niezależnym.

Prąd zależny powietrza jest to prąd, łączący ze sobą wyrobiska, którymi płyną dwa różne prądy powietrza świeżego lub zużytego, lub przewietrzający rejony wentylacyjne mające połączenia „z innymi rejonami. Połączenia te mogą spowodować wpływ jednego rejonu na drugi pod względem kierunku przepływu powietrza i jego wydatków. Rejony przewietrzane prądem zależnym nazywane są rejonami zależnymi.

Wszystkie wyrobiska stanowiące drogi przepływu powietrza nazywa się siecią wentylacyjną.

Przewietrzanie wyrobisk górniczych prądami powietrza płynącymi dzięki pracy wentylatora głównego nazywa się wentylacją główną lub opływową. Wentylacją główną mogą być przewietrzane wyrobiska mające połączenie z innymi wyrobiskami z obu końców, czyli wyrobiska „przelotowe”. Wyrobiska tzw. ślepe, będące w trakcie drążenia, przewietrzane są za pomocą wentylacji odrębnej.

3.    Zasady rozprowadzania powietrza w kopalni

Rozprowadzenie powietrza w kopalni powinno zapewniać:

·      przepływ powietrza we wszystkich czynnych wyrobiskach górniczych,

·      stabilność prądów powietrza, co do ich kierunku i objętości strumienia,

·      łatwą lokalizację ewentualnych wypływów gazów, pożarów, wybuchów, aby ich skutki miały w kopalni zasięg jak najbardziej ograniczony,

·      doprowadzenie do przodków możliwie największej ilości powietrza i uniknięcie jego ucieczek.

W związku z tym należy:

·      wyrobiska podziemne kopalni przewietrzać jak największą ilością niezależnych prądów powietrza; prądami niezależnymi należy przewietrzać wyrobiska wybierkowe lub ich zespoły, komory materiałów wybuchowych, komory pomp, rozdzielnie główne, a także składy smarów i materiałów łatwo palnych;

·      powietrze świeże doprowadzać najkrótszą drogą do każdego poziomu, skąd prądami wznoszącymi powinno płynąć do szybu wydechowego; wtedy bowiem depresja naturalna współpracuje z depresją wytworzoną przez wentylator, co gwarantuje stabilność kierunków przepływu powietrza; powietrza świeże i zużyte można prowadzić na upad tylko w wyjątkowych przypadkach.

·      wyrobiska, którymi doprowadza się lub odprowadza powietrze utrzymać w odpowiednim przekroju w świetle obudowy; powinny być one odpowiednio szerokie, wysokie i nie zastawione zbędnymi materiałami lub urządzeniami stwarzającymi dodatkowe opory na drodze przepływu powietrza; powinny być izolowane od starych zrobów oraz zbędnych nie przewietrzanych wyrobisk; poszczególne rejony wentylacyjne powinny być od siebie izolowane.

V.          Wentylatory główne

Wentylatory są to maszyny gdzie silnik elektryczny napędza wirnik wentylatora, który z jednej strony wytwarza podciśnienie i zasyła powietrze z kopalni, a z drugiej wydmuchuje to powietrze do atmosfery zewnętrznej.

1.    Rodzaje wentylatorów

Rozróżnia się dwa typy wentylatorów: promieniowe (odśrodkowe) i osiowe.

Wentylatory promieniowe  (rys. 3) składają się z obudowy 1 w której obraca się koło robocze 2 wyposażone w łopatki 3 odpowiednio ukształtowane. Obudowa wentylatora w osi koła roboczego ma otwór wlotowy 4, a na wprost łopatek wirnika, z boku — wylot, czyli dyfuzor 5.

Budynek wentylatora z zabudowanym wentylatorem promieniowym.

Rys.3. Budynek wentylatora z zabudowanym wentylatorem promieniowym

 

Podczas pracy wentylatora promieniowego cząsteczki powietrza, zasysane otworem wlotowym do środka koła roboczego, dostają się do przestrzeni międzyłopatkowej i wskutek siły odśrodkowej, wywołanej obrotem tego koła, zostają wyrzucone do dyfuzora i na zewnątrz. Na ich miejsce wchodzi powietrze przez otwór ssący. Uzyskuje się to przez zniżkę ciśnienia i działanie ssące wewnątrz kola roboczego, a zwyżkę ciśnienia na jego obwodzie.

Wentylatory osiowe składają się z obudowy o kształcie cylindrycznym, w której znajduje się koło robocze osadzone w osi obudowy. Koło robocze składa się z nasady i przymocowanych do niej łopatek ustawionych pod pewnym kątem. Koło to jest podobne do śmigła samolotu. Podczas pracy wentylatora osiowego cząsteczki powietrza porywane są przez łopatki wirnika (śmigło) od strony dopływu powietrza i przerzucane są na drugą stronę.

Praca wentylatora określona jest następującymi parametrami:

— wydajnością wentylatora,

— spiętrzeniem wentylatora,

— mocą pobieraną przez silnik wentylatora,

—sprawnością zespołu wentylator - silnik.

Wydajność wentylatora (V) jest to ilość powietrza, jaką może przetłoczyć wentylator w zależności od oporów przepływu powietrza sieci przewietrzania. Wydajność wentylatora, jest to więc ilość (wydatek) powietrza dopływającego kanałem głównym do wentylatora, czyli ilość powietrza wypływającego z dołu szybem wydechowym powiększona o straty zewnętrzne (wszelkie nieszczelności w miejscu połączenia wentylatora z szybem np. zasuwy).

Spiętrzenie wentylatora (Δp) jest to różnica ciśnień, jaką musi wytworzyć wentylator przed i za kołem roboczym (wirnikiem) w wyniku jego obrotu, aby pokonać opory ruchu przepływu określonej ilości powietrza przez sieć przewietrzania danej kopalni. Spiętrzenia wentylatorów dochodzą do 8000 Pa.

Moc wentylatora (N) jest to moc pobierana przez silnik wentylatora, aby wytworzyć określone spiętrzenie i uzyskać odpowiadającą mu wydajność wentylatora.

Sprawność wentylatora (η) jest stosunkiem pracy użytecznej, wykonanej dla uzyskania przepływu powietrza, do pracy zużytej przez silnik wentylatora. Sprawność urządzenia wentylacyjnego jest jednym z czynników decydujących o ekonomicznej pracy wentylatora.

2.    Charakterystyka wentylatora

Omówione powyżej parametry wentylatora przedstawić można graficznie za pomocą wykresu nazwanego charakterystyką wentylatora. Charakterystyka wentylatora jest to zespół trzech krzywych (rys.4), przedstawiających wzajemną zależność między:

— spiętrzeniem i wydajnością wentylatora -1,

  mocą i wydajnością wentylatora -2,

— sprawnością i wydajnością wentylatora -3,

Zależność ta podana jest przy stałej liczbie obrotów wirnika.

Najważniejsza jest krzywa spiętrzenia 1 przedstawiająca, jak zmienia się wydajność wentylatora w zależności od jego spiętrzenia, które jest potrzebne do pokonania oporów przepływu powietrza. Z kształtu tej krzywej widać, że im mniejsze jest spiętrzenie (czyli maleją opory) tym większa wydajność wentylatora.

 

Charakterystyka wentylatora

Rys. 4. Charakterystyka wentylatora

 

Krzywe mocy 2 i sprawności 3 pozwalają określić, jaka będzie pobierana moc przez silnik wentylatora oraz jaka będzie sprawność urządzenia w konkretnym przypadku.

3.    Punkt pracy wentylatora

Parametry pracy wentylatora (tzn. spiętrzenia, wydatku, mocy  i sprawności) zależą od parametrów danej sieci wentylacyjnej (tzn. oporu R , ilością powietrza V i spadku naporu Δw).  Zależność pomiędzy ilością powietrza, a spadkiem naporu przy stałym oporze sieci wentylacyjnej przedstawia charakterystyka sieci (rys.5 .). Charakterystyka ta jest krzywą określającą współzależność między Δw i V dla danej sieci o oporze R.

Wykres charakterystyki sieci

Rys. 5.  Wykres charakterystyki sieci

 

Dla określenia parametrów pracy wentylatora w konkretnej sieci przewietrzania, należy na charakterystykę tego wentylatora nanieść charakterystykę tej sieci (rys.6 .).

 Punkt przecięcia się charakterystyki sieci z charakterystyką wentylatora jest nazwany punktem pracy P tego wentylatora w danej sieci i wskazuje, jakie spiętrzenie będzie wytwarzał ten wentylator i jaka będzie wydajność tego wentylatora.

 

 

Punkt pracy wentylatora

Rys.6 . Punkt pracy wentylatora

 

Stabilność pracy wentylatora jest to stałe położenie punktu pracy, czyli utrzymanie przez pracujący wentylator stałej wydajności i stałego spiętrzenia.

Stabilną pracę wentylatora uzyskuje się wówczas, gdy punkt pracy P leży między punktami Pg i Pd leżącymi na krzywej spiętrzenia (rys.6). Punkt Pg znajdujący się na wysokości równej 0,9 spiętrzenia maksymalnego (Δpmax). Dolną granicę położenia punktu pracy Pd  podaje wytwórca, w dokumentacji danego wentylatora.

Gdy punkt pracy P znajduje się powyżej punktu Pg, to wówczas praca wentylatora jest niestabilna.

Niestabilność charakteryzuje się:

— drganiami i wibracją wentylatora, mogącą doprowadzić do zniszczenia wirnika,

— silną pulsacją wydajności i spiętrzenia wentylatora w dość dużych granicach.

Dobór wentylatora do sieci przewietrzania zapewnia bezpieczną i ekonomiczną pracę wentylatora w danej sieci.

4.    Urządzenia towarzyszące

Przepisy bezpieczeństwa górniczego oraz techniczne warunki pracy każdego wentylatora wymagają odpowiedniego zabudowania silnika i wentylatora oraz jego połączenia z szybem wydechowym.

Do urządzeń towarzyszących (rys. 7) zalicza się:

— główny kanał wentylacyjny (kanał wentylatora głównego),

— zasuwę główną,

— urządzenia do rewersji wentylacji,

— zamknięcie zrębu szybu wydechowego.

 

Urządzenia głównego przewietrzania na powierzchni.

Rys.7. Urządzenia głównego przewietrzania na powierzchni

Przepisy górnicze wymagają, aby wentylatory główne były wyposażone w urządzenia do rewersji wentylacji, czyli zmiany kierunku prądu powietrza w kopalni. W zależności od typu wentylatora rewersje można wykonać przez zmianę kierunku obrotu wirnika w przypadku wentylatorów osiowych lub za pomocą kanału rewersyjnego i zasuw rewersyjnych.

VI.        Urządzenia wentylacyjne

Do dołowych urządzeń wentylacyjnych zalicza się:

— tamy izolacyjne,

— tamy oddzielające,

— tamy regulacyjne,

— tamy bezpieczeństwa,

— mosty wentylacyjne.

Tamy izolacyjne - służą one do odcięcia wyrobisk wentylacyjnych nieczynnych, a więc starych zrobów lub czasowo zatrzymanych wyrobisk górniczych, od wyrobisk czynnych. Tama izolacyjna przedstawiona na rysunku 8 jest tamą murową. W przypadku wystąpienia dużego ciśnienia górotworu, dla uniknięcia uszkodzenia tamy, zamurowuje się w niej kilka warstw wkładek drewnianych, np. zaimpregnowanych podkładów kolejowych. Tama taka posiada przepust wodny i rurkę badawczą. Rurka badawcza 1 służy do pobierania próbek gazu zza tamy oraz pomiaru ciśnienia za tamą, a przepust wodny 2 do odprowadzania wody.

W kopalniach stosujących podsadzkę hydrauliczną czasami, jako tamy izolacyjne stosuje się korki podsadzkowe, których zaletą jest duża wytrzymałość, ognioodporność i szczelność.

Tama izolacyjna murowa

 Rys. 8. Tama izolacyjna murowa

 

Tamy oddzielające - są to tamy przeznaczone do odgradzania prądów powietrza świeżego od prądów powietrza zużytego. Mogą one być wykonane, jako tzw. tamy pełne lub z drzwiami (rys. 9).

Tamy oddzielające pełne wykonuje się podobnie jak tamy izolacyjne z tą różnicą, że nie posiadają rurek do pobierania próbek powietrza.

Tamy oddzielające z drzwiami wykonuje się wtedy, gdy przez te tamy odbywa się transport i ruch załogi. W przypadku otwarcia drzwi takiej tamy mogą nastąpić zaburzenia w przepływie prądów powietrza. Dlatego buduje się dwie lub więcej tam w układzie szeregowym, które nazywamy śluzą wentylacyjną. Odległość między tymi tamami powinna być taka, aby przy transporcie materiału lub urobku albo przy przejściu ludzi, co najmniej jedna tama była zamknięta. Przepisy górnicze wymagają, aby drzwi w tamach oddzielających zamykały się samoczynnie. 

 

Rys. 9. Tama oddzielająca murowana z podwójnymi drzwiami i drewniana

Tamy regulacyjne - stosuje się je do regulowania objętości strumienia powietrza w określonym prądzie. Zazwyczaj wykonuje się je, jako tamy z drzwiami i oknem regulacyjnym, którego pole można zmieniać zasuwą (rys. 10).

 

 

Rys. 10. Tama regulacyjna

 

Tamy bezpieczeństwa – przeznaczone są do ochrony wyrobisk przed zadymieniem oraz do tłumienia pożaru przez odcięcie dopływu powietrza do ognia. W niektórych przypadkach mogą pełnić funkcję tam oddzielających.

Mosty wentylacyjne - oddzielają od siebie różne prądy powietrza w miejscach ich przecinania się na skrzyżowaniach wyrobisk, którymi płyną prądy powietrza świeżego i zużytego (rys. 11).

Most wentylacyjny

Rys. 11. Most wentylacyjny

VII.       Rozprowadzenie powietrza w rejonach wentylacyjnych

Rozprowadzenie powietrza w systemach eksploatacyjnych analizuje się z punktu widzenia zapewnienia bezpieczeństwa pożarowego i metanowego. Bezpieczeństwo to związane jest z przepływem powietrza przez zroby (rys. 12).

Przykład przepływu powietrza przez zroby

Rys. 12 Przykład przepływu powietrza przez zroby

 

Charakterystykę układów wentylacyjnych przedstawiono na przykładzie systemów ścianowych.

Układ I Rysunek 13 przedstawia ścianę wybieraną do granic przy centralnym rozprowadzeniu powietrza w rejonie wentylacyjnym. Przez zroby przepływa powietrze w kierunku chodnika nadścianowego prowadzonego między zrobami.

Rozprowadzenie powietrza przy eksploatacji do granic w sposób centralny, popularnie nazywany układem na literę „U” wzdłuż zwałów

Rys. 13. Rozprowadzenie powietrza przy eksploatacji do granic w sposób centralny, popularnie nazywany układem na literę „U” wzdłuż zwałów

W przypadku zbyt powolnej eksploatacji pokładu skłonnego do samozapalenia w zrobach może dojść do powstania pożaru endogenicznego. Natomiast w przypadku eksploatacji pokładu metanowego następuje wypłukiwanie metanu ze zrobów. Przy silnej metanowości ten sposób rozprowadzenia powietrza może uniemożliwić utrzymywanie odpowiednio niskiego stężenia metanu w prądzie powietrza zużytego, mimo że w ścianie mogą istnieć prawidłowe warunki przewietrzania.

Powyższy sposób nadaje się do stosowania, jeśli pokład jest nieskłonny do samozapalenia i niemetanowy lub słabo metanowy.

 

Układ II Rysunek 14 przedstawia ścianę wybieraną od granic przy centralnym rozprowadzeniu powietrza w rejonie wentylacyjnym.

Rozprowadzenie powietrza przy eksploatacji od granic w sposób centralny, (układ na literę „U” wzdłuż calizny)

Rys. 14. Rozprowadzenie powietrza przy eksploatacji od granic w sposób centralny, (układ na literę „U” wzdłuż calizny)

Przez zroby przepływa powietrze tylko w bezpośrednim sąsiedztwie czoła ściany, nie ma w nich warunków do powstawania pożarów endogenicznych. W przypadku eksploatacji pokładu metanowego, w nieprzewietrzanych zrobach gromadzi się metan, który podczas zniżek barometrycznych może wypłynąć do ściany.

 

Układ III Rysunek 15 przedstawia ścianę wybieraną do granic przy skrzydłowym (przekątnym) sposobie rozprowadzenia powietrza w rejonie wentylacyjnym.

Rozprowadzenie powietrza przy eksploatacji do granic w sposób skrzydłowy (układ na literę „Z”)

Rys. 15. Rozprowadzenie powietrza przy eksploatacji do granic w sposób skrzydłowy (układ na literę „Z”)

 

 Przez zroby przepływa mniej powietrza niż w układzie I wobec czego mniejsze jest zagrożenie od pożarów endogenicznych. W pokładach silnie metanowych mogą jednak wystąpić duże stężenia metanu zwłaszcza w górnej części ściany.

 

Układ IV Rysunek 16 przedstawia ścianę wybieraną od granic przy skrzydłowym (przekątnym) sposobie rozprowadzenia powietrza w rejonie wentylacyjnym.

 

Rozprowadzenie powietrza przy eksploatacji od granic w sposób skrzydłowy (układ na literę „Y”)

Rys. 16. Rozprowadzenie powietrza przy eksploatacji od granic w sposób skrzydłowy (układ na literę „Y”)

 

W układzie tym zagrożenie od pożarów jest równoważne układowi III. Jednocześnie w ścianie istnieje małe zagrożenie metanowe. W przypadku, gdy na wylocie ze ściany istnieje duża koncentracja metanu, powyższy układ może zostać zmodyfikowany przez poprowadzenie dodatkowego prądu świeżego powietrza ( rys. 17). 

 

Rozprowadzenie powietrza przy eksploatacji od granic w sposób skrzydłowy z doświeżeniem wylotu powietrza ze ściany (układ na literę „H”)

Rys. 17. Rozprowadzenie powietrza przy eksploatacji od granic w sposób skrzydłowy z doświeżeniem wylotu powietrza ze ściany (układ na literę „H”)

 

Rysunek 18 przedstawia wentylacje rejonu w przypadku eksploatacji złoża silnie metanowego, gdzie napotyka się problem utrzymania zawartości metanu w powietrzu wylotowym ze ściany w granicach dopuszczalnych przepisami.

 

Przykład rozprowadzenia powietrza w rejonie wentylacyjnym w przypadku złoża silnie metanowego

Rys. 18. Przykład rozprowadzenia powietrza w rejonie wentylacyjnym w przypadku złoża silnie metanowego

 

VIII.     Przewietrzanie wyrobisk wentylacją odrębną

Wyrobiska górnicze mające tylko jedno połączenie z drogami przepływu powietrza nazywa się wyrobiskami ślepymi.

Przewietrza się je:

·      przez dyfuzję,

·      za pomocą pomocniczych urządzeń wentylacyjnych,

·      stosując lutnie wentylacyjne.

1.    Przewietrzanie przez dyfuzję

Dyfuzją gazów nazywa się wzajemne przenikanie gazów zawartych w połączonych ze sobą sąsiednich pomieszczeniach. Przepływające prądem obiegowym powietrze przenika do połączonych z nimi wyrobisk ślepych. Równocześnie powietrze z tych wyrobisk przepływa do prądu obiegowego. Przenikanie to maleje ze wzrostem odległości przodku wyrobiska ślepego od obiegowego prądu powietrza (rys. 19).

Przykład przewietrzania przez dyfuzję. Przodek A będzie słabiej przewietrzany od przodka B

Rys. 19. Przykład przewietrzania przez dyfuzję. Przodek A będzie słabiej przewietrzany od przodka B

 

 

 

 

 

2.    Pomocnicze urządzenia wentylacyjne

Najprostszym pomocniczym urządzeniem wentylacyjnym jest przegroda wentylacyjna. Działanie i budowę przegrody wentylacyjnej pokazano na rysunku 20. Do pomocniczych urządzeń wentylacyjnych można zaliczyć także nawiewki wykonane z płótna wentylacyjnego (rys. 21) oraz dysze zasilane sprężonym powietrzem (rys. 22).

Przewietrzanie przez przegrodę wentylacyjną

Rys. 20. Przewietrzanie przez przegrodę wentylacyjną

 

Przewietrzanie za pomocą nawiewek   a -wyrwy w stropie, b - wnęki, c - dojścia do tamy

Rys. 21. Przewietrzanie za pomocą nawiewek   a -wyrwy w stropie, b - wnęki, c - dojścia do tamy

Przewietrzanie za pomocą nadmuchu

Rys. 22. Przewietrzanie za pomocą nadmuchu

3.    Wentylacja lutniowa

Stanowi ona obecnie powszechnie stosowany sposób przewietrzania wyrobisk ślepych. Lutnie wentylacyjne są to cienkościenne rury metalowe, płócienne lub z tworzyw sztucznych. Lutnie płócienne i z tworzyw sztucznych określane są powszechnie, jako lutnie elastyczne.

Połączone ze sobą lutnie tworzą lutniociąg. Przepływ powietrza z lutniociągu uzyskuje się za pomocą jednego lub więcej wentylatorów lutniowych. Są to zwykłe wentylatory osiowe jedno- lub dwustopniowe z napędem elektrycznym lub pneumatycznym (na powietrze sprężone). Zabudowuje się je na początku lutniociągu w świeżym prądzie powietrza.

Przewietrzanie za pomocą lutniociągów (rys. 23) może być:

·      tłoczące

·      ssące

·      kombinowane

Rodzaje wentylacji odrębnej lutniowej
a —  tłocząca, b — ssąca, c — kombinowana (ssąco-tłocząca)

 

Rys.23. Rodzaje wentylacji odrębnej lutniowej

a —  tłocząca, b — ssąca, c — kombinowana (ssąco-tłocząca)

Przepisy górnicze określają minimalne i maksymalne prędkości powietrza, odległości i inne warunki, jakie muszą być spełnione, aby wentylacja była sprawna i bezpieczna. Spróbuj znaleźć te parametry w ustawie zamieszczonej poniżej.

 

 

 

IX.        Wentylacja w przepisach

 

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI

 

z dnia 28 czerwca 2002 r.

 

w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych.

 

(Dz. U. z dnia 2 września 2002 r.)

 Przewietrzanie i klimatyzacja

 

Rozdział 1

 

Postanowienia ogólne

 

§ 187. 1. Ilość powietrza doprowadzana do wyrobisk powinna zapewniać utrzymanie w tych wyrobiskach wymaganego składu powietrza i temperatury.

2. Wszystkie dostępne wyrobiska i pomieszczenia przewietrza się w taki sposób, aby zawartość tlenu w powietrzu nie była mniejsza niż 19% (objętościowo), a najwyższe dopuszczalne stężenia gazów w powietrzu nie przekraczały wartości określonych w tabeli:

 

 

 Rodzaj gazu

NDS/mg/m3 (objętościowo i %)

NDSCh/mg/m3 (objętościowo i %)

Dwutlenek węgla

-

-

 

(1,0)

(1,0)

Tlenek węgla

30

180

 

(0,0026)

(0,015)

Tlenek azotu

5

10

 

(0,00026)

(0,00052)

Dwutlenek siarki

2

5

 

(0,000075)

(0,00019)

Siarkowodór

10

20

 

(0,0007)

(0,0014)

 

3. Skróty wymienione w ust. 2 oznaczają:

  1)  NDS - najwyższe dopuszczalne stężenie średnio ważone,

  2)  NDSCh - najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe

-   zdefiniowane w odrębnych przepisach.

4. W zakładach górniczych stosujących maszyny z napędem spalinowym zawartość tlenków azotu określa się na podstawie stężenia dwutlenku azotu.

5. Prawidłowość wskazań i działań przyrządów automatycznych oraz indywidualnych stosowanych do pomiarów stężeń gazów, o których mowa w ust. 2, kontroluje się za pomocą mieszanek wzorcowych.

 

§ 188. W przypadku stwierdzenia, że skład powietrza nie odpowiada wymaganiom określonym w § 187 ust. 2, niezwłocznie wycofuje się ludzi, a wejście do zagrożonego wyrobiska zabezpiecza się. W miejscach tych wykonuje się wyłącznie prace z zakresu ratownictwa górniczego i przeciwpożarowego.

 

§ 189. Nieprzewietrzane wyrobiska niezwłocznie otamowuje się lub likwiduje, a do czasu ich otamowania lub zlikwidowania zamyka się do nich dostęp.

 

§ 190. 1. Prędkość prądu powietrza w wyrobiskach w polach metanowych, z wyjątkiem komór, nie może być mniejsza niż 0,3 m/s, a w wyrobiskach z trakcją elektryczną przewodową w tych polach - nie mniejsza niż 1 m/s.

2. Przy stosowaniu śluz wentylacyjnych w wyrobiskach w polach metanowych dopuszcza się mniejsze prędkości prądu powietrza od określonych w ust. 1, pod warunkiem zapewnienia wymaganego składu powietrza.

3. Prędkość prądu powietrza nie może przekraczać:

  1)  5 m/s - w wyrobiskach wybierkowych,

  2)  8 m/s - w wyrobiskach korytarzowych,

  3)  12 m/s - w szybach i szybikach podczas jazdy ludzi.

4. Prędkość prądu powietrza w wyrobiskach korytarzowych, w których nie odbywa się regularny ruch ludzi, można zwiększyć do 10 m/s.

5. Pomiary prędkości prądu powietrza wykonuje się w wolnych przekrojach wyrobiska.

 

§ 191. 1. W zakładach górniczych organizuje się służbę wentylacyjną wyposażoną w przyrządy kontrolno-pomiarowe.

2. Stan urządzeń wentylacyjnych i klimatyzacyjnych oraz skuteczność przewietrzania i klimatyzacji systematycznie kontroluje się i odpowiednio dokumentuje.

 

§ 192. Przewietrzanie ścian w pokładach zaliczonych do II, III lub IV kategorii zagrożenia metanowego kontroluje się przez automatyczny pomiar prędkości lub ilości powietrza.

 

§ 193. 1. Na nadszybiu szybu zjazdowego instaluje się urządzenie sygnalizujące czerwonym światłem zniżkę ciśnienia barometrycznego.

2. W pomieszczeniach dyspozytora ruchu zakładu górniczego, kierownika działu wentylacji oraz kierownika kopalnianej stacji ratownictwa górniczego znajduje się barograf.

 

§ 194. Osoby dozoru ruchu niezwłocznie zawiadamiają służbę wentylacyjną o wszelkich niezamierzonych zmianach w wentylacji wyrobisk.

 

 

Rozdział 2

 

Przewietrzanie za pomocą wentylatorów głównych

 

§ 195. 1. Wyrobiska przewietrza się prądami powietrza wytwarzanymi przez wentylatory główne, zabudowane na powierzchni.

2. W zakładzie górniczym eksploatującym kopaliny palne stosuje się przewietrzanie ssące.

3. W zakładach górniczych wydobywających kopaliny niepalne oraz prowadzących roboty podziemne z zastosowaniem techniki górniczej, w których nie występuje zagrożenie metanowe, można stosować wentylatory podziemne głównego przewietrzania, na warunkach określonych przez kierownika ruchu zakładu górniczego.

 

§ 196. 1. Przy każdym szybie wydechowym, oprócz czynnego wentylatora głównego lub zespołu wentylatorów głównych, instaluje się główny wentylator rezerwowy, którego uruchomienie możliwe będzie w ciągu 10 minut.

2. W zakładach górniczych eksploatujących złoża lub pokłady niemetanowe lub zaliczone do I kategorii zagrożenia metanowego oraz w których pokłady węgla zaliczone są do I i II grupy samozapalności, zamiast wentylatora rezerwowego utrzymuje się silnik zapasowy do wentylatora wraz z częściami zapasowymi.

 

§ 197. 1. Wentylator główny powinien zapewnić w przekroju szybu wydechowego poniżej kanału wentylacyjnego podciśnienie statyczne powietrza co najmniej 785 Pa.

2. Kierownik ruchu zakładu górniczego w likwidowanych zakładach górniczych może zmienić wartość podciśnienia statycznego, o którym mowa w ust. 1.

3. Przepis ust. 1 nie dotyczy zakładów, o których mowa w § 195 ust. 3.

4. Wentylator główny dobiera się do sieci wentylacyjnej w sposób umożliwiający stabilną pracę.

 

§ 198. 1. Spiętrzenie i wydajność wentylatorów głównych w ich punktach pracy nie mogą różnić się między sobą więcej niż o 10%.

2. Charakterystykę wentylatorów głównych aktualizuje się raz na 5 lat oraz po każdej zmianie konstrukcji wentylatorów.

3. Stacje wentylatorów głównych wyposaża się w urządzenia do regulacji wydajności i spiętrzenia.

4. W zakładach górniczych mających jeden szyb wydechowy stację wentylatorów głównych wyposaża się w urządzenie do zmiany kierunku przepływu powietrza.

5. W sieci wentylacyjnej, gdy jest więcej szybów wydechowych, powinno być możliwe wykonanie rewersji (zmiany kierunku przepływu) powietrza w poszczególnych podsieciach. Urządzenia powodujące rewersję powietrza utrzymuje się w stanie umożliwiającym jej wykonanie w czasie nie dłuższym niż 20 minut. Zakres i częstotliwość kontroli urządzeń powodujących rewersję powietrza określa kierownik ruchu zakładu górniczego.

 

§ 199. 1. Stacje wentylatorów głównych wyposaża się w przyrządy dokonujące ciągłych pomiarów:

  1)  podciśnienia statycznego powietrza w kanale wentylacyjnym przed zasuwą (klapą) i za zasuwą (klapą),

  2)  prędkości powietrza w kanale wentylacyjnym,

  3)  podciśnienia statycznego powietrza w przekroju szybu wydechowego poniżej kanału wentylacyjnego.

2. Pomiary podciśnienia statycznego przed zasuwą i prędkości powietrza w kanale wentylacyjnym automatycznie rejestruje się, a wyniki pozostałych pomiarów, o których mowa w ust. 1, dokumentuje.

3. Miejsce zabudowy przyrządów do wykonywania pomiarów, o których mowa w ust. 1, w zakładach, o których mowa w § 195 ust. 3, wyznacza kierownik ruchu zakładu górniczego.

 

§ 200. 1. Zmiana warunków pracy wentylatora głównego lub jego unieruchomienie, podczas wykonywania robót w szybie wydechowym, może nastąpić wyłącznie za zgodą kierownika ruchu zakładu górniczego.

2. W likwidowanych zakładach górniczych lub w ich częściach zapewnia się bieżącą kontrolę i odpowiednie modyfikowanie sieci wentylacyjnej, z uwzględnieniem dostosowania parametrów pracy wentylatorów głównych do poszczególnych etapów likwidacji.

 

§ 201. 1. W przypadku awaryjnej przerwy w ruchu wentylatora głównego, trwającej co najmniej 20 minut:

  1)  wstrzymuje się wykonywanie robót,

  2)  wyłącza urządzenia spod napięcia w polach metanowych II-IV kategorii zagrożenia metanowego,

  3)  wyprowadza załogę w kierunku szybów wdechowych lub na powierzchnię.

2. Kierownik ruchu zakładu górniczego ustala sposób postępowania, o którym mowa w ust. 1, w planie ratownictwa.

 

§ 202. Przerwy w pracy wentylatora głównego automatycznie sygnalizuje się w dyspozytorni zakładu górniczego, dokumentując jednocześnie czas trwania przerw oraz przyczyny ich wystąpienia.

 

§ 203. 1. Budynek stacji wentylatorów głównych wykonuje się z materiałów niepalnych i wyposaża w łączność telefoniczną z centralą telefoniczną zakładu górniczego oraz wyposaża się w stałe i rezerwowe oświetlenie.

2. W ramach oświetlenia rezerwowego można stosować przenośne lampy akumulatorowe.

 

§ 204. 1. Stan techniczny wentylatorów głównych, w tym zdolność do ruchu wentylatora rezerwowego i urządzeń do zmiany kierunku przepływu powietrza, oraz stan aparatury kontrolno-pomiarowej kontrolują osoby dozoru ruchu działu energomechanicznego i wentylacji.

2. Wyniki kontroli, o której mowa w ust. 1, dokumentuje się.

3. Zakres i częstotliwość kontroli oraz sposób dokumentowania wyników kontroli określa kierownik ruchu zakładu górniczego.

 

§ 205. 1. Doprowadzenie pod ziemię powietrza i odprowadzenie powietrza tym samym wyrobiskiem dopuszczalne jest tylko w okresie prowadzenia robót, mających na celu uzyskanie połączenia dwoma wyjściami na powierzchnię.

2. Prowadzenie powietrza przez nieczynne wyrobiska i zroby jest niedopuszczalne, z wyjątkiem ich likwidacji.

3. Połączenie wentylacyjne sąsiednich zakładów górniczych może nastąpić tylko za zgodą i na warunkach ustalonych przez kierowników ruchu tych zakładów. O zamiarze połączenia powiadamia się właściwy organ nadzoru górniczego na 14 dni przed zamierzonym połączeniem.

4. W zakładach górniczych wydobywających kopaliny niepalne, w których nie występuje zagrożenie metanowe, kierownik ruchu zakładu górniczego może podjąć decyzję o niestosowaniu przepisu ust. 2.

 

§ 206. 1. Projektując wyrobiska, tworzy się jak najmniej złożoną sieć wentylacyjną.

2. W każdej sieci wentylacyjnej wydziela się rejony wentylacyjne przewietrzane niezależnymi prądami powietrza.

 

§ 207. Projektując i wykonując wyrobiska korytarzowe, uwzględnia się konieczność najszybszego uzyskania w nich prądu powietrza wytwarzanego przez wentylator główny.

 

§ 208. 1. Projektując udostępnienie, rozcięcie oraz prowadzenie eksploatacji złoża lub jego części, powinno się uwzględniać konieczność ograniczenia odprowadzenia powietrza z wyrobisk korytarzowych z wentylacją odrębną do prądów powietrza przewietrzających wyrobiska wybierkowe.

2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się w zakładach górniczych eksploatujących kopaliny niepalne.

 

§ 209. 1. Jednym prądem powietrza może być przewietrzana grupa przodków, pod warunkiem że zawartość metanu w powietrzu doprowadzonym do każdego przodka nie przekracza 0,5%, a przy stosowaniu metanometrii automatycznej - 1%, z zastrzeżeniem ust. 2.

2. Grupy przodków drążonych kombajnami z zastosowaniem wentylacji lutniowej kombinowanej z ssącym lutniociągiem wyposażonym w urządzenie odpylające mogą być przewietrzane, pod warunkiem że zawartość metanu doprowadzonego do każdego z przodków nie przekroczy 0,5%.

 

§ 210. 1. Ściany przewietrza się niezależnymi prądami powietrza, z tym że długość ściany lub łączna długość ścian przewietrzanych jednym niezależnym prądem powietrza nie powinna być większa niż 400 m.

2. W pokładach niemetanowych lub zaliczonych do I kategorii zagrożenia metanowego kierownik ruchu zakładu górniczego może zezwolić na okresowe przewietrzanie jednym niezależnym prądem powietrza ścian o łącznej długości większej niż 400 m, pod warunkiem utrzymywania między tymi ścianami dróg wyjścia w odstępach nie większych niż 250 m.

3. Ze ściany o wysokości mniejszej niż 2 m lub nachyleniu większym niż 12° utrzymuje się drogi wyjścia w odstępach nie większych niż 250 m.

4. Przepis ust. 3 stosuje się do ścian określonych w ust. 1.

5. Największą dopuszczalną długość dróg z niezależnym prądem powietrza ustala się z uwzględnieniem czasu działania stosowanych środków ochrony dróg oddechowych.

 

§ 211. 1. Składy materiałów wybuchowych, komory pomp głównego odwadniania, a w zakładach górniczych wydobywających kopaliny palne także komory kruszarni, przewietrza się niezależnymi prądami powietrza.

2. W polach metanowych wszystkie komory, z wyjątkiem komór stanowiących oddziałowe składy narzędzi, sprzętu przeciwpożarowego i sanitarnego, przewietrza się prądami powietrza wytwarzanymi przez wentylator główny.

3. Powietrze z komór, o których mowa w ust. 2, przewietrzanych prądami powietrza wytwarzanymi przez wentylator główny odprowadza się z najwyższego punktu komory i prowadzi poziomo lub po wzniosie.

4. W komorach, o których mowa w ust. 2, nie można umieszczać w odległości bliższej niż 20 cm od najwyższego punktu w świetle obudowy żadnych urządzeń i elementów, które mogłyby utrudniać przepływ powietrza pod stropem komór.

 

§ 212. 1. Powietrze doprowadza się możliwie najkrótszą drogą do każdego poziomu wydobywczego, skąd prądami wznoszącymi odprowadza się w kierunku szybu wydechowego.

2. Sprowadzanie powietrza wyrobiskiem na upad dopuszcza się wyłącznie w przypadkach, gdy:

  1)  średni upad wyrobiska lub bocznicy wentylacyjnej nie przekracza 5°,

  2)  średni upad wyrobiska lub bocznicy wentylacyjnej wynosi od 5° do 10°, a prędkość przepływu powietrza jest większa niż 0,5 m/s,

  3)  powietrze jest odprowadzane z pól zagrożonych wyrzutami dwutlenku węgla lub siarkowodoru.

3. W przypadkach uzasadnionych warunkami górniczo-geologicznymi kierownik ruchu zakładu górniczego może odstąpić od wymagań określonych w ust. 2, ustalając warunki zapewniające bezpieczeństwo ruchu.

 

§ 213. 1. Regulację przewietrzania prowadzi się tamami regulacyjnymi, umieszczonymi na początku prądów rejonowych.

2. Do regulacji przewietrzania można stosować wentylatory umieszczone w wolnym przekroju wyrobiska.

3. Kierownik ruchu zakładu górniczego może, po ustaleniu warunków, dopuścić regulację przewietrzania przy zastosowaniu wentylatorów pomocniczych lub tam regulacyjnych zabudowanych w grupowych prądach powietrza lub rejonowych prądach powietrza odprowadzanego do szybu wydechowego.

 

§ 214. 1. W wyrobiskach korytarzowych, stanowiących połączenie między prądem powietrza prowadzonym od szybu wdechowego a odprowadzanym do szybu wydechowego, zabudowuje się śluzy wentylacyjne.

2. Drzwi tam w śluzie wentylacyjnej wykonuje się z materiałów niepalnych i zabezpiecza przed samoczynnym otwarciem.

3. Tamy, o których mowa w ust. 1, wyposaża się w czujniki sygnalizujące ich otwarcie do dyspozytorni lub w środki zapewniające ich zamknięcie, ustalone przez kierownika ruchu zakładu górniczego.

4. Tamy śluz wentylacyjnych uruchamiane mechanicznie oraz tamy wewnątrz rejonów wentylacyjnych wyposaża się w drzwi otwierane w jedną stronę.

5. Odstęp między tamami wentylacyjnymi w śluzie lub między sąsiednimi śluzami powinien umożliwić, podczas ruchu ludzi lub urządzeń transportowych, zamknięcie drzwi jednej z tam lub drzwi w sąsiedniej śluzie.

6. Każda tama przy moście wentylacyjnym powinna posiadać dwoje drzwi otwieranych w przeciwne strony albo zabezpieczonych przed samoczynnym otwarciem.

7. W zakładach górniczych wydobywających kopaliny niepalne, w których nie występuje zagrożenie metanowe, kierownik ruchu zakładu górniczego decyduje o potrzebie wybudowania śluz wentylacyjnych.

 

§ 215. 1. Drzwi w tamach wentylacyjnych powinny zamykać się samoczynnie albo mechanicznie.

2. Niedopuszczalne jest pozostawianie otwartych drzwi oraz składowanie materiałów i sprzętu w bezpośrednim sąsiedztwie tam wentylacyjnych.

 

§ 216. 1. Tamy wentylacyjne wykonuje się z materiałów niepalnych.

2. Przepis ust. 1 nie dotyczy tam wentylacyjnych:

  1)  zlokalizowanych wewnątrz rejonu wentylacyjnego,

  2)  tymczasowych, niezbędnych na czas budowy tam wentylacyjnych wykonanych z materiałów niepalnych.

 

§ 217. W wyrobisku korytarzowym łączącym wyrobiska z taśmociągiem z innym wyrobiskiem, stanowiącym drogę ucieczkową, co najmniej jedna z tam wentylacyjnych, łącznie z drzwiami, powinna być wykonana z materiałów niepalnych.

 

§ 218. 1. Drzwi w tamach wentylacyjnych zabudowanych na drogach przewozu lokomotywowego lub przewozu z napędem własnym oraz głównego transportu maszynami samojezdnymi powinny być otwierane i zamykane mechanicznie lub automatycznie.

2. W przypadku gdy różnica ciśnień powietrza uniemożliwia ręczne otwarcie drzwi tamy wentylacyjnej, tamę wyposaża się w urządzenie zapewniające otwarcie drzwi i bezpieczne przejście przez tamę.

 

§ 219. 1. W wyrobiskach, w których konieczne jest zabudowanie tam wentylacyjnych, nie można budować urządzeń transportu linowego.

2. Przepis ust. 1 nie dotyczy przypadków, gdy zapewnione jest mechaniczne lub samoczynne zamknięcie i otwarcie tam bez potrzeby wejścia załogi na trasę transportu.

 

§ 220. W zakładach górniczych eksploatujących kopalinę palną, tamy wentylacyjne buduje się blisko skrzyżowań wyrobisk.

 

§ 221. 1. W zakładach górniczych eksploatujących kopalinę palną wyrobiska przewietrzane grupowymi prądami powietrza wyposaża się w urządzenia transportowe.

2. W szczególnie uzasadnionych przypadkach kierownik ruchu zakładu górniczego może zezwolić na odstąpienie od stosowania przepisu ust. 1.

 

§ 222. Kierownik działu wentylacji, za zgodą kierownika ruchu zakładu górniczego, wprowadza zmiany w sieci wentylacyjnej i regulacji przewietrzania, które nanosi się na mapy i schematy wentylacyjne w ciągu doby.

 

Rozdział 3

 Przewietrzanie za pomocą lutniociągów, pomocniczych urządzeń wentylacyjnych lub przez dyfuzję

 

§ 223. 1. Wyrobiska, które nie są przewietrzane prądami powietrza wytwarzanymi przez wentylator główny, przewietrza się za pomocą lutniociągów.

2. Lutniociągi powinny być wykonywane z lutni metalowych lub trudno palnych antyelektrostatycznych lutni z tworzyw sztucznych.

3. Wyrobiska można przewietrzać pomocniczymi urządzeniami wentylacyjnymi, jeżeli długość tych wyrobisk nie jest większa niż:

  1)  w polach niemetanowych i polach zaliczonych do I kategorii zagrożenia metanowego:

a)    15 m - przy nachyleniach do 10° (we wzniosie i upadzie),

b)    10 m - przy nachyleniach powyżej 10° (we wzniosie i upadzie),

  2)  w polach II, III i IV kategorii zagrożenia metanowego:

a)    6 m - przy nachyleniu do 10° (we wzniosie i upadzie),

b)    4 m - przy nachyleniu powyżej 10° (we wzniosie i upadzie).

4. W zakładach górniczych eksploatujących kopalinę niepalną, przy braku zagrożenia metanowego, kierownik ruchu zakładu górniczego może zezwolić, po spełnieniu wymagań określonych w § 187 ust. 2, na przewietrzanie wyrobisk o długości nieprzekraczającej 60 m, stosując wentylatory wolnostrumieniowe, wytwarzające strugę strumienia na odległość co najmniej 45 m, umieszczone w wolnych przekrojach wyrobisk z opływowym prądem powietrza.

 

§ 224. 1. Wyrobiska można przewietrzać przez dyfuzję, jeżeli długość tych wyrobisk nie jest większa niż:

  1)  w polach niemetanowych i I kategorii zagrożenia metanowego:

a)    10 m - przy nachyleniu do 10° (we wzniosie i upadzie),

b)    6 m - przy nachyleniu powyżej 10° (we wzniosie i upadzie),

  2)  2 m - w polach metanowych II, III lub IV kategorii zagrożenia metanowego.

2. W polach metanowych przewietrzanie przez dyfuzję wnęk odmetanowania, wnęk wiertniczych oraz dojść do tam izolacyjnych i pożarowych jest niedopuszczalne.

3. W polach metanowych przelewowe komory pomp oraz wloty do podszybi długości do 10 m, w których strop na całej długości ma wznios wynoszący co najmniej 15° w kierunku szybu, przewietrza się przez dyfuzję lub pomocniczymi urządzeniami wentylacyjnymi, jeżeli zapewniony jest prawidłowy skład powietrza.

4. W zakładach górniczych eksploatujących kopalinę niepalną kierownik ruchu zakładu górniczego może zezwolić na przewietrzanie przez dyfuzję wyrobisk o długościach większych od ustalonych w ust. 1, pod warunkiem spełnienia wymagań określonych w § 187 ust. 2.

 

§ 225. 1. Przewietrzanie lutniociągiem może być ssące, tłoczące lub kombinowane.

2. Odległość lutniociągu od czoła przodka nie może być większa niż:

  1)  w polach niemetanowych i niezagrożonych wyrzutami gazów i skał - 10 m,

  2)  w polach metanowych lub zagrożonych wyrzutami gazów i skał:

a)    przy wentylacji ssącej - 6 m,

b)    przy wentylacji tłoczącej lub kombinowanej - 8 m.

3. W uzasadnionych przypadkach, stosując wentylację tłoczącą, odległość określona w ust. 2 pkt 1 może być zwiększona do 15 m, za zgodą kierownika ruchu zakładu górniczego.

4. W wyrobiskach drążonych kombajnami:

  1)  odległość lutniociągu ssącego od czoła przodka przy wentylacji ssącej nie powinna być większa niż 3 m,

  2)  odległość lutniociągu tłoczącego od czoła przodka przy wentylacji tłoczącej nie powinna być większa niż:

a)    w polach niemetanowych - 10 m,

b)    w polach metanowych - 8 m,

  3)  przy wentylacji kombinowanej odległość lutniociągu ssącego od czoła przodka nie powinna być większa niż 6 m, a odległość lutniociągu tłoczącego - większa niż 12 m.

 

§ 226. 1. Odległość lutniociągu od czoła przodka w szybach (szybikach) nie może być większa niż 4 Ös przy wentylacji tłoczącej i kombinowanej oraz 2 Ös przy wentylacji ssącej, gdzie s oznacza powierzchnię przekroju wyrobiska pionowego w wyłomie, wyrażoną w m2.

2. W szybach (szybikach), w których pomost znajduje się w odległości mniejszej od czoła przodka niż określona w ust. 1, koniec lutniociągu powinien znajdować się między przodkiem a pomostem.

 

§ 227. 1. Lutniociąg wyprowadza się do przepływającego prądu powietrza na odległość co najmniej 8 m w takim kierunku, aby nie występowała recyrkulacja powietrza.

2. Przepis ust. 1 nie dotyczy lutniociągów pomocniczych stosowanych:

  1)  przy wentylacji kombinowanej,

  2)  dla usuwania nagromadzeń metanu,

  3)  dla poprawy warunków klimatycznych.

3. W wyrobisku, z którego pobierane jest powietrze do przewietrzania wyrobiska z użyciem lutniociągu, powinna płynąć ilość powietrza uniemożliwiająca występowanie jego recyrkulacji, natomiast na odcinku lutniociągu w prądzie przepływającym powinna być utrzymana wymagana prędkość powietrza.

4. Przy wentylacji kombinowanej ilość powietrza doprowadzana lutniociągiem zasadniczym powinna być większa od ilości pobieranej przez lutniociąg pomocniczy.

5. W zakładach górniczych wydobywających rudy miedzi, cynku i ołowiu, stosując system komorowo-filarowy, dopuszcza się wyprowadzenie lutniociągu do przepływającego prądu powietrza na odległość uniemożliwiającą występowanie recyrkulacji powietrza.

 

§ 228. 1. Prędkość prądu powietrza w wyrobisku przewietrzanym z użyciem lutniociągu powinna wynosić co najmniej w polach:

  1)  niemetanowych i I kategorii zagrożenia metanowego - 0,15 m/s,

  2)  II, III, IV kategorii zagrożenia metanowego - 0,30 m/s.

2. W drążonym wyrobisku o przekroju poprzecznym w wyłomie ponad 20 m2 przewietrzanym z użyciem lutniociągu prędkość powietrza może być mniejsza niż określona w ust. 1, jeżeli zapewnione jest utrzymanie dopuszczalnych zawartości gazów oraz właściwych warunków klimatycznych.

 

§ 229. W części szybu (szybiku) przewietrzanej z użyciem lutniociągu prędkość powietrza powinna wynosić co najmniej w polach:

  1)  niemetanowych i I kategorii zagrożenia metanowego - 0,15 m/s,

  2)  II, III i IV kategorii zagrożenia metanowego - 0,30 m/s.

 

§ 230. W szybach głębionych z powierzchni w złożach metanowych lutniociąg wyprowadza się na wysokość co najmniej 3 m ponad poziom terenu, a w przypadku gdy wentylator znajduje się w budynku - co najmniej 0,5 m ponad jego dach.

 

§ 231. Przy każdym szybie (szybiku) lub nadsięwłomie drążonym w warunkach zagrożenia metanowego, oprócz wentylatora czynnego, powinien być wentylator rezerwowy.

 

§ 232. Pomosty w drążonych szybach (szybikach) lub nadsięwłomach wykonuje się tak, aby zapewniały stale swobodny przepływ powietrza uniemożliwiający nagromadzenie się metanu pod lub nad tymi pomostami.

 

§ 233. 1. Wyrobiska drążone metodą nadsięwłomu w polach metanowych przewietrza się prądem powietrza wytwarzanym przez wentylator główny.

2. Dukla wiertnicza w polu metanowym drążona metodą nadsięwłomu może być przewietrzana za pomocą lutniociągu tylko do wysokości 15 m.

 

§ 234. Wentylatory lutniowe w polach metanowych powinny pracować bez przerwy; w przypadku przerwy awaryjnej w pracy wentylatora roboty wstrzymuje się, wycofuje ludzi, a wejście do wyrobiska zagradza.

 

§ 235. 1. W szybach głębionych z powierzchni, w warunkach zagrożenia metanowego, elektryczne silniki wentylatorów zabudowanych na początku lutniociągu przewietrza się bezpośrednio z atmosfery.

2. W polach metanowych II-IV kategorii zagrożenia metanowego elektryczne silniki wentylatorów zabudowanych na początku lutniociągu przewietrza się powietrzem pobieranym bezpośrednio z prądu opływowego, doprowadzanym w celu przewietrzania wyrobiska.

 

§ 236. Wentylatory lutniowe powinny znajdować się na początku lutniociągu w prądzie powietrza wytworzonym przez wentylator główny.

 

§ 237. Szczegółowe zasady przewietrzania wyrobisk za pomocą lutniociągów określa załącznik nr 4 do rozporządzenia.

 Rozdział 4

 Klimatyzacja

 

§ 238. 1. Wykonując roboty górnicze, prowadzi się rozpoznanie pierwotnej temperatury skał.

2. Sposób pomiaru temperatury pierwotnej skał określa Polska Norma.

3. Przy pierwotnej temperaturze skał wyższej niż 30°C opracowuje się prognozę warunków klimatycznych oraz ustala działania zapewniające utrzymanie właściwych warunków klimatycznych.

 

§ 239. 1. Temperatura powietrza w miejscu pracy nie powinna przekraczać 28°C przy wykonywaniu pomiaru termometrem suchym, a intensywność chłodzenia nie powinna być mniejsza od 11 katastopni wilgotnych (Kw).

2. W przypadku gdy temperatura powietrza mierzona termometrem suchym w miejscu pracy jest większa od 28°C, a nie przekracza 33°C, lub intensywność chłodzenia jest mniejsza od 11 katastopni wilgotnych, stosuje się odpowiednie rozwiązania techniczne dla obniżenia temperatury powietrza lub ogranicza czas pracy do 6 godzin, liczony łącznie ze zjazdem i wyjazdem, dla pracowników przebywających całą zmianę roboczą w miejscu pracy, gdzie parametry klimatyczne są przekroczone.

3. W przypadku gdy temperatura powietrza mierzona termometrem suchym przekracza 33°C, można zatrudnić ludzi tylko w akcji ratowniczej.

4. W zakładach górniczych stosujących maszyny samojezdne dopuszcza się określenie warunków klimatycznych pracy, wyznaczając temperaturę zastępczą klimatu w sposób określony w Polskiej Normie.

 

Zebrał i opracował: Czesław Zając                                                  Wodzisław Śląski  marzec 2010

X.          Bibliografia:

- Bielewicz T., Prus B., Honysz J. Górnictwo Część I. Wydawnictwo ŚLĄSK 1993r.

- Roszczynialski W., Nawrat S., Szlązak J., Tomczyk J.: Bezpieczna kopalnia. Kraków 1999r.

- Czechowicz J., Mastaliński M., Surowiec M.: Górnictwo Część III. Wydawnictwo ŚLĄSK 1985r.

- Frycz A., Klimatyzacja kopalń. Wydawnictwo ŚLĄSK 1981r.

- Praca zbiorowa, Technologia kierunek górniczy. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1977r.

- Praca zbiorowa, Poradnik górnika Tom III. Wydawnictwo ŚLĄSK 1974r.

 

 

 

XI.          Załączniki

 

1.    Umowne znaki wentylacyjne stosowane na mapach górniczych

 

 

Prąd powietrza świeżego wchodzącego do szybu pionowego, szybu ślepego lub szybiku,

Prąd powietrza świeżego wchodzącego do upadowe) (szybu pochyłego) lub sztolni

Prąd powietrza świeżego - poziomy lub wznoszący się

 

Prąd powietrza świeżego - schodzący

Rozgałęzienie prądu powietrza świeżego

Połączenie prądów powietrza świeżego

Prąd powietrza zużytego wychodzącego z szybu pionowego, szybu ślepego lub szybiku

Prąd powietrza zużytego wychodzącego z upadowej (szybu pochyłego lub sztolni)

Prąd powietrza zużytego - poziomy lub wznoszący się

Prąd powietrza zużytego - schodzący

Rozgałęzienie prądu powietrza zużytego -

Połączenie prądów powietrza zużytego

Wentylator główny

Wentylator główny lub pomocniczy, zabudowany w tamie ogniotrwałej pełnej

Wentylator zabudowany bez tamy

Lutniociąg wykonany z lutni elastycznych,

z wentylatorem tłoczącym powietrze świeże

Lutniociąg wykonany z lutni blaszanych,

z wentylatorem tłoczącym powietrze świeże

Lutniociąg wykonany z lutni blaszanych, z

wentylatorem ssącym powietrze zużyte

Tama ogniotrwała, pełna, lekka

Tama ogniotrwała, pełna ciężka

Tama klocowa, pełna

Tama słupowa, pełna

Tama słupowa, niepełna

Tama deskowa, pełna

Tama płócienna

Tama pneumatyczna

Zasłona powietrzna w prądzie powietrza świeżego

Zasłona powietrzna w prądzie powietrza zużytego

Tama odbojowa

Tama ogniotrwała pojedyncza z jedno- skrzydłowymi drzwiami metalowymi - otwarta

Tama ogniotrwała pojedyncza z jedno- skrzydłowymi drzwiami metalowymi - zamknięta

Tama ogniotrwała podwójna z jedno- skrzydłowymi drzwiami metalowymi - zamknięta

Tama ogniotrwała pojedyncza z dwu- skrzydłowymi drzwiami metalowymi - otwarta

Tama ogniotrwała pojedyncza z dwu- skrzydłowymi drzwiami metalowymi - zamknięta

Tama ogniotrwała podwójna z dwu- skrzydłowymi drzwiami metalowymi - zamknięta

Tama drewniana z jednoskrzydłowymi drzwiami drewnianymi - otwarta

Tama drewniana z jednoskrzydłowymi drzwiami drewnianymi - zamknięta

Tama drewniana z dwuskrzydłowymi drzwiami drewnianymi - otwarta

Tama drewniana z dwuskrzydłowymi drzwiami drewnianymi - zamknięta

Tama drewniana bez drzwi, z oknem regulacyjnym

Tama drewniana z drzwiami z oknem regulacyjnym

Tama ogniotrwała z drzwiami metalowymi z oknem regulacyjnym

Odrzwia ogniotrwale bez drzwi

Odrzwia drewniane bez drzwi

Przepierzenie ogniotrwałe

Przepierzenie drewniane

Most wentylacyjny ogniotrwały bez drzwi

Most wentylacyjny drewniany bez drzwi

Most wentylacyjny ogniotrwały z pojedynczymi drzwiami metalowymi, zabudowanymi z jednej jego strony

Most wentylacyjny ogniotrwały z podwójnymi drzwiami metalowymi, zabudowanymi z obydwu jego stron

Most wentylacyjny z lutni blaszanych,

z pełnymi tamami ogniotrwałymi

Most wentylacyjny z lutni blaszanych,

z pełnymi tamami drewnianymi

Stacja pomiarowa powietrza w prądzie powietrza świeżego

Stacja pomiarowa powietrza w prądzie powietrza zużytego

Chłodziarka górnicza, zainstalowana na powierzchni obok szybu

Chłodziarka górnicza, zainstalowana w

wyrobisku górniczym

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

Przykłady i interpretacja znaków

1)  Wentylator główny osiowy o spiętrzeniu 5000 N/m2 i o wydajności 180 m3/ s, zainstalowany na szybie wentylacyjnym „Czesław”, o przekroju kołowym, w obudowie z cegły, o rzędnych wysokości zrębu +427,35 m spągu – 327,18 m.

 

2) Lutniociąg, wykonany lutni elastycznych, z wentylatorem elektrycznym, tłoczącym powietrze świeże, zainstalowany w chodniku taśmowym III obudowanym odrzwiami z łuków podatnych.

 

3) Stacja pomiarowa nr 2 w prądzie powietrza świeżego, usytuowana w chodniku nr VI w obudowie ŁP, wyposażonym w chłodziarkę górniczą.

 

 

4) Tama drewniana z drzwiami z oknem regulacyjnym, sterowana automatycznie, zabudowana w chodniku 5.

 

Opracowano na podstawie:

- POLSKA NORMA,  Mapy górnicze, Umowne znaki wentylacyjne, PN-75G-09009

 

Opracował: Czesław Zając   Luty 2009

 

 

2.    Załącznik 2

 

W rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 17 czerwca 1998 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, ustalono progi akceptowalnego ryzyka, jako wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń (NDS). Stężenia te wyrażono masą szkodliwego czynnika, mierzoną w miligramach na 1 m3 powietrza, którym pracownicy oddychają. Szkodliwe czynniki, których nie można wyrazić w jednostkach masy wyrażone są w jednostkach właściwych dla danego czynnika. Mówimy wówczas o najwyższym dopuszczalnym natężeniu(NDN).

Najwyższe dopuszczalne stężenie (NDS) ustalono jako stężenie średnie ważone, którego oddziaływanie na pracownika w ciągu 8-godzinnego czasu pracy i 42-godzinnego tygodniowego wymiaru czasu pracy przez okres jego aktywności zawodowej nie powinno spowodować ujemnych zmian w jego stanie zdrowia oraz w stanie zdrowia jego przyszłych pokoleń.

Najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe (NDSCh) ustalono jako wartość średnia, która nie powinna spowodować ujemnych zmian w stanie zdrowia pracownika oraz w stanie zdrowia jego przyszłych pokoleń, jeżeli utrzymuje się w środowisku pracy nie dłużej niż 30 minut w czasie zmiany roboczej. Jest to ryzyko dopuszczalne pod warunkiem ograniczenia czasu ekspozycji lub zastosowania ochron osobistych.

Najwyższe dopuszczalne stężenie pułapowe (NDSP) ustalono jako granicę koncentracji, która ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia pracownika nie może być w środowisku pracy przekroczona w żadnym momencie. Jest to więc poziom nieakceptowanego ryzyka.